تبلیغات
انایوردم خطبه سرا - مطالب بهمن 1393
 
یاتما تولکی دالداسندا گوی یسون اصلان سنی، كچمه نامرد كورپیسینن گوی آپارسون سیل سنی

ضرب المثل های آنا یوردوم بهمراه ترجمه و معادل فارسی آن

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-10:56 ب.ظ

یاشاسین آنا یوردوم


آغرییان دیشی چکرلر.
«دندانی را که درد می‌کند باید کشید.»


اوغری پیشیک آغاج گورجک قاچار
«گربه دزده چوب ببینه فرار می‌کنه»


ایلان هر یئره اگری گدر، اوز یوواسینا دوز گدر.
مار هر کجا که کج بره ، خونه خودش راست میره.

 

اوز گوزینده دیرگی گورمور ، اوزگه نین کینده توکو گورور.
تیر را در چشم خود نمی‌بیند ولی مو را در چشم دیگری می‌بیند.


اوستورانین قاباغیندا سیچماسان ، دئیرلر گوتو یوخدی.
(به علت رعایت نکردن ادب در این ضرب المثل از ترجمه آن معذوریم)فقط جهت اطلاع


اولی دوروپ مرده شیری یویوور.
مرده بلند شده داره مرده‌شور رو غسل میده.

 

اولن یوخدی قبرنه سیچاسان
هنوز خبری نیست که داری برنامه میریزی.


اول قارداشلیغوی ثابت ائله سورا ارث و میراث ایسته
اول برادریتو ثابت کن بعد ادعای ارث بکن.

 

اولیه اوز وئرسن ، سیچار کفنین باتیرار
(شامل بند بی ادبی می شود)

 

باغدا اریک واریدی سلام علیک واریدی، باغدان اریک قورتولدو سلام علیک قورتولدو.
تازمانی که سود میرسد دوست است.


باشیوا داش سالاندا ، اوجا یئردن سال

وقتی میخواهی کاری را شروع کنی از بالا شروع کن 

 

باغبانین گل وقتی قولاغی ائشیتمز

 

بورنو یئللی دیر.
«دماغش باد دارد.»


بورنوندان توتسان جانی چیخار.
«اگر دماش را بگیری جانش در می‌آید.»


بو گونون صاباغی دا وار.
«امروز فردایی هم دارد.»


بیر باشی وار مین سئوداسی.
«یک سر دارد و هزار سودا.»


بیرلیک هاردا دیرلیک اوردا.
«یکدلی هرجا که باشد زندگی آنجاست.»

 

پیشیگه دئدیلر پوخون درمان دی ،سیچدی اوستون باسدیردی.
«به گربه گفتند گهت دواس ، رید ،روش خاک ریخت » (با عرض شرمندگی!!!)


پیچاق وورسان قانی چیخماز.
«چاقو بزنی خونش در نمی‌آید.» (کنایه از عصبانیت)

 

پوخ پوخدی ، یاشی یا قوروسی.
سروته یه کرباسه


هامیسی بیر بئزین قیراغیدی.
سروته یه کرباسه

 

تاری یازانی بنده پوزا بیلمه ز.
«سرنوشت را نمی‌شود تغییر داد.»


تولکویه دئدیلر هانی شاهدون دئدی قویروغوم.
«به روباهه گفتن شاهدت کیه؟ گفت: دمبم.»

جان وئره‌ر مال وئرمه ز.
«جانش را بگیر ،ولی مالش را نگیر.»

 

جوجه نی پاییزدا سایارلار.
جوجه را آخر پاییز می‌شمارند.


جندانین دوعاسی مستجاب اولسا ، گویدن س... یاغار.
اگر دعای **** مستجاب می شد از آسمان ک... می بارید.

 

چالما قاپیمی ، چالارلار قاپیوی.
درم را نکوب ، در تو را هم می‌کوبند .( آزارم نده کسی هم تورا آزار خواهد داد)

 

چوخ گزه‌ن چوخ بیلر.
«جهاندیده بسیار می داند.»

 

چوخ زمان ، دوران اوکوز ، یاتان اوکوزون باشینا سیچار.
خیلی وقتها گاو ایستاده بر سر گاو نشسته می‌ریند. !!!

 

حاجی له‌لین آرتیخ بالاسی.
جوجه اضافی لک‌لک .( جوجه‌‌ای که خود لک‌لک از لانه بیرون پرت میکند)

 

دئدی نئجه سن بیر سوز دئییم چاتدایاسان،دئدی نئجه سن آنلامایام پارتدایاسان.

 

دئدیلر ایش، قیز دئدی اره گئده‌جگم، گلین دئدی آیریلاجاغام، قوجا دئدی اؤله‌جگم، اولدو قیش، نه قیز اره گئتدی، نه گلین آیریلدی، نه ده قوجا اؤلدو ایش ده یئرینده قالدی.


دمیر قاپی نین تخته قاپی یا دا ایشی دؤشر.
«در آهنین هم روزی کارش به درب چوبی می افتد.»

 

دوشانا دئییر قاچ ، تازی یا دئییر توت.
به خرگوش میگه بدو، به سگ تازی میگه بگیر.


دوه یه دئدیلر بوینون ایریدی ، دئدی هارام دوزدور کی بوینوم ایری اولا.
به شتر گفتند که گردنت کج است ، گفت کجایم صاف است ؟


ده لی دلی نی گورنده ، چوماغین گیزله در.
دیوانه که دیوانه ببیند چماقش را قایم میکند.

 

دولت دوشانی ارابا ایله توتار
دولت خرگوش را با ارابه میگیرد.

 

دالی یا قالسان دئیرلر بیج دی ، قاباغا گئچسن دییرلر گیج دی.
دده م منه کور دئدی، هر گلنی وور دئدی.

 

سوزی آت یره صاحبی گوتوره ر.
«حرف را بینداز زمین صاحبش برداره»


سن چوره گی آت سویا ، بالیق بیلمسه ، خالق بیلر
تو تکه نان را در آب بریز اگر ماهی نفهمد ، خدا میفهمد.


ساخلا سامانی ، گلر زامانی
کاه را نگه دار وقت استفاده آن میرسد


شیر گوجالسا ، سیکینین اوستونه کپنک قونار. (دوباره عذر می خوام ولی از سانسور هم خوشم نمیاد!!)

شئر غزل دئیر
چرند میگوید


قورخموش آداما قویون باشی جوت گورونر.
«مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید ».

کئچی جان هاییندا، قصاب پیگ آختاریر.


کئچی نین اجلی گلنده باشین چوبانین چوماغینا سورتر.


کیم اوز قاتیقینا تورش دئیر.
هیچکس به ماست خودش ترش نمی‌گه.

 

کور آلاهدان نه ایستر ، ایکی گوز بیری اگری بیری دوز.
کور از خدا چی میخواد دوتا چشم یکی کج یک سالم.

 

کور کورا دیر زیت گوزوه.
کور به کور میگوید بگوزم به چشت.

 

کور توتدوغون براخماز
کور چیزی رو که گرفت رها نمیکنه

 

گئجه شهره گئدن چوخ اولار ، قیشدا بوستان اکن.
شب کسی که میگوید به شهر می‌روم زیاد است ، زمستان کسی که می‌گوید جالیز خواهم کاشت .

 

گئجه اودونا گئدن چوخ اولار.

 

گولمه قونشووا ، گلر باشیوا
به همسایه نخند ، سر خودت هم میاد.
 



لپه نی دئمه دویونو ده، دونه نی دئمه بویونو ده.
لپه را نگو برنجو بگو،دیروزو نگو امروزو بگو(داشتم داشتم حساب نیست دارم دارم حساب است)

 

نسیه موقوف حتی سنه ده.
نسیه حتی برای تو ممنوع.

 

یئر برک اولاندا ، اوکوز اوکوزدن گوره ر.
وقتی زمین که سفت است، یک گاو فکر میکند تقصیر گاو دیگر است .

 


یوقورت توکولسه یئری قالار ، آیران توکولسه نه یی قالار؟
اگر ماست بریزد جایش میماند،اگر دوغ بریزد چه چیزی از آن میماند؟

 

یامان گونون عمرو آز اولار.
عمر روز سخت کم است(پایان شب سیاه سپید است)

 

یاخشی دوست یامان گونده بللنر.
دوست خوب در زمان سختی معلوم میشود(دوست آنست که گیرد دست دوست در پریشانحالی و درماندگی)






نظرات() 

آنا یوردوم، آذربایجان(سرزمین مادری ام ،آذربایجان)

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-10:40 ب.ظ

بیر اوشاغام، آنام ســـن ســــن(من یك بچه ام و مادرم تویی)

خسته اولسام، داوام سن سن(اگر مریض بشوم،دارویم تو هستی)

آغاج اولسام،هاوام ســــن سن(درخت باشم،هوا ونفسم تویی)

اورك ائــــویم سنســـیز تــــالان(خانه دلم بدون تو ویرانه هست)

آنا یوردوم، آذربایجان(سرزمین مادری ام ،آذربایجان)

                     جئیران اولسام ، سن داغیمسان(اگر آهو باشم،تو كوه منی)

                  بولبول اولسام،سن باغیمســــان(اگر بلبل باشم،تو باغ منی)

                   سونبول اولسام،تورپاغیمـــــسان(اگر گندم باشو،تو خاك منی)

        ســــرین سولار،سندن آخـــــان(ای جاییكه چشمه های سرد از تو روان میشود)

                               آنا یوردوم آذربایجان(سرزمین مادری ام،آذربایجان)

آغ بـــــــولوتلار، یور قانیندی(ابرهای سفید،لحاف و روانداز تو است)

مـــــرد اوغوللار قوربانیـندی(فرزندان مرد وعیار قربان تو است)

یول گورسدن ، قورآنینـــدی(و قرآنی كه راه را نشان میدهد)

دوشمن لری ، درده سالان(ای كسیكه دشمنان را به درد می اندازی)

آنا یوردوم آذربایجان(سرزمین مادری ام،آذربایجان)

                     من آرازام ، ســن خزرسن(من آراز هستم(ارس)،تو خزر هستی)

                      آغیزلاردا، چوخ گـــــزرسـن(در زبانها وحرفها همیشه می گردی)

                          هر آفت دن ، بر حذر سـن(از هر آفتی،به دور هستی)

                          قار-یاغیشلار ، سنه یاغان(بارانها و برفها ،برای تو می بارد)

                          آنا یوردوم ، آذربایجان(سرزمین مادری ام،آذربایجان)

قول-قانادیم ، هوسیم سن(بال وپرم،هوسم توئی)

یورولمایان ، نفسیم ســـن(نفس خستگی ناپذیرمن)

من اوره یم ، قفسیم سن(من دل هستم وتو قفسم)

منه دایاق ، كومــك دوران(برمن تكیه داده ای و كمك منی)

آنا یوردوم ، آذربایجان(سرزمین مادری ام،آذربایجان)

                          من قوش اولسام ، سن پریم سن(اگر من پرنده باشم توبال من هستی)

                          زرگـــــر اولسام ، ســـن زریم سن(اگر طلا فورش باشم،طلای منی)

                          عاشیق اولسام ، دیل بریم ســـن(اگر عاشق باشم،دلبرم تو هستی)

            عاشیق لری ، ســــای سیز اولان(آنكه عاشق هایش بیشمار هست)

                          آنا یوردوم ، آذربایجان(سرزمین مادری ام،آذربایجان)

گوزَللــــــرین ، گوزَلی ســـن(زیبای زیباترین هایی)

داد لی-دوزلـــو مزه لی سن(با مزه و با نمك و شیرینی)

شاعیرین شعر ، غزلی سن(غزل و شعر شاعرانی)

آدین سنـین ، دیلــــده قالان(ای كه اسمت در زبانها می ماند)







نظرات() 

کارنامه قدیمی مربوط به سال 1304 شمسی (89 سال پیش) مربوط به نعمت الله پور مهر فرزند فیض الله بیگ

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-10:29 ب.ظ






نظرات() 

«مرداب استیل» جاذبه طبیعی آستارا + تصاویر

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-10:17 ب.ظ


در سالهای اخیر به دلیل پیدایش این جاده از مرغان مهاجراثرچندانی نیست . وسعت این استخر۱۳۸ هكتار وعمق متوسط آن یك متر است . ذخیره آبی آن ۵/۱ میلیون متر مكعب است وتنها منبع آب تامین كننده ۴۰۰ هكتار شالیزار است . در این محل درختان توسكا در برخی از مناطق كم آب تر روییده بود كه به خاطر پوسیدگی بر سطح آب به حالت شناور باقی مانده وشبه جزیره های كوچكی را تشكیل داده و منظره بدیعی را پدید آورده اند.
 مرداب استیل, جاذبه طبیعی آستارا, مرداب استیل آستارا

 مرداب استیل, جاذبه طبیعی آستارا, مرداب استیل آستارا

 مرداب استیل, جاذبه طبیعی آستارا, مرداب استیل آستارا

 مرداب استیل, جاذبه طبیعی آستارا, مرداب استیل آستارا

 مرداب استیل, جاذبه طبیعی آستارا, مرداب استیل آستارا



موضوعات مرتبط: آشنایی با استان ها , دیدنی های ایران , گیلان ,




نظرات() 

اولین های روستای خطبه سرا شهرستان تالش استان گیلان

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-10:14 ب.ظ

http://iran-shenasi90.mihanblog.com/post/428
 اولین رییس دانشگاه /دکتر دوستار
اولین فردی که سوار هواپیما شد-مرحوم حاج حسین مهری
اولین کسی که به امریکا رفت- رامبد مهری/
اولین کسی که به انگلستان رفت – دکتر منوچهر مامقانی/
اولین کسی که به بلژیک رفت –مهندس کریم نجفی/
اولین کسی که بورس تحصیلی گرفت –دکتر منوچهر مامقانی/
اولین کسی که کارمند شد-مرحوم ذوالفقار نوروزی/
اولین کسی که دکتری تخصصی گرفت /دکتر منوچهرمامقانی/
اولین معلم –مرحوم ذوالفقارنوروزی/
اولین دختری که به مدرسه رفت- حاجیه خانم کوکب حبیبی(مامقانی) و پوران فرزانه/
شهیدی که بیشترین مدت جبهه و بیشترین عملیات را داشت-شهید جعفر روستا /
اولین شهید کاظم پورعظیمی
اولین روحانی نویسنده حاج اقا رضوانی
اولین خانواده ای که بیسوادی دران وجودنداشت-خانواده مامقانی/
اولین فردی که به مدرسه نظام رفت-مرحوم سرگرد طوافی/
اولین خطبه سرائی که به درجه سرتیپی رسید مرحوم تیمسارعلی ستاری/
اولین مدیرکل-دکتر قدرت الله صدرائی/اولین کارمند روزنامه-کامران معافی/
اولین دیپلم ادبی-سیاوش پورمهر/
اولین دیپلم تجربی-مرحوم علی ستاری/
اولین لیسانس ادبیات-سیاوش پورمهر/
اولین لیسانس زیست شناسی-میرحسین میرستاری /

اولین دبیر میرحسین میرستاری

اولین دیپلم ریاضی-انور میرستاری واقای روائی/
اولین لیسانس و دبیرریاضی-انور میرستاری/
اولین مدیر دبستان – انور معافی/
اولین مدیر دبستان كه مدیرنمونه  تالش شناخته شد /سهراب سیفی مفدم
اولین دبیر زبان انگلیسی-اسدالله پورمهر/
اولین معلم خانم-والیه ممقانی/

اولین ناظم مدرسه /سالار پومهر

اولین کاپیتان تبم فونبال-اسدالله پورمهر/
اولین مهندس عمران –بهروز پورمهر/
اولین قاضی-حاج اقا طهماسب روستا/
اولین رئیس شورای محل اسلامی- مرحوم حاج غلام روستا /
اولین دانشجوی پذیرفته پزشکی- سید محمد میرستاری/
اولین خانواده که همه فرزندانش در پزشکی تحصیل می کنند-عاشورعلی یکرنگ/
اولین پزشک داروساز –غلامعلی پورمحمدی/
اولین پزشک نمونه دکتر پورمحمدی/
اولین دکتری علوم سیاسی-دکتر قربانعلی محبوبی/

اولین رییس جهاد سارندگی حاج اقا رضوانی

اولین روحانی خطبه سراییكه در هشتپر درنماز جمعه ایرادخطبه كرد

اولین رئیس اداره گاز اقایان داوود معافی و مهندس نجفی

اولین شاعر که کتابش چاپ شذه /اقای کیان مهری نراد

اولین عضو پارلمان اروپا /انور میرستاری

اولین مشئول پست /مرحوم  حج فیروز معافی

اولین حطبه سرایی رئیس اداره پست در هشتپر/ اقای مهری نژاد

اولین کسی که در مسجد مسلمانان کانادا برایش مجلس ختم گرقته شد .مرحوم میزحسن میرستاری

اولین مدیرجهاد سازندگی-مهندس جابرتجارتی/
اولین شاعر-زمضان حوش نما(باغرو)/
اولین کاپیتان تیم والیبال سیروس مهروی/
اولین دانشجوی مامائی-خانم میرستاری/
اولین کاپیتان کشتیرانی سید کریم میرستاری/
اولین زنبوردارنمونه-مرحوم عبدالله پورمحمدی/
اولین کسی که کشاورزی مکانیزه کرد- مرحوم حاج علام وحاج عشگر نجفی/
اولین کیوی کار و فوجی کار –مرحوم ولی الله مهری نژاد/
اولین بنا ی صنعتی-مرحوم رضا پایماجان و اقای حسین دلشاد/
اولین کسیکه موتور روسی ایچ خرید-مرحوم رضا پایماجان/
اولین کسی که تریلرکساورزی به خطبه سرا اورد-میرحسن میر ستاری ومرحوم اکبرخان اقاجانی/
اولین تریلرباربری-حاج حسین پرویزی و میرحسن میرستاری/
اولین کسی که اتوبوس خرید-مرحوم نشان فرزانه/

اولین كسیكه به شوروی و مسكو رفت /مرحو م دشتی

اولین فردی که گواهی نامه پایه یک گرفت-مرحوم ایت اله خوش نما/
اولین کامیونت-حکمت تندرو-اولین تریلر-مرجوم مصطفی سوزی
اولین برنج کوبی –فیروزمعافی/
اولین خرمنکوب- میرحسن میرستاری و مرحوم اکبرخان اقاجانی /
اولین پیمانکار-مرحوم اکبرنجفی وغلامعلی مهری نژاد/
اولین رئیس اموز ش و پرورش- مرحوم سید شهاب ستاری/
اولین کدخدا- محروم کاتا سعدالله حبیبی پدر مرحوم عصمت الله حبیبی/
اولین رئیس خانه انصاف- مرحوم حاج هیبت الله دریابیگی/
اولین فوق لیسانس زبان – رسول دریابیگی/
اولین خانواده ای که همه فرزندانش لیسانس یا بالاتراز لیسانس اند /
میرستاری،پورمحمدی،یکرنگ،محبوبی/

اولین كسیكه ماشین سواری شحصی خرید/ مرحوم كیومرث عبادی

اولین جراح زنان-خانم دکتر ستاری نژاد/
اولین کاندیدای مجلس-سردارابراری/
اولین فروشگاه-مرحوم علی گل فرهمند/
اولین داروفروش-مرحوم ممقانی/
اولین تزریفاتچی-مرحوم دکتر عزت/
اولین قابله –مرحوم خانم ننه(روس قیزی)/
اولین مربی و داوربسکتبال-کورش اتش افروز/
اولین فوق لیسانس ریاضی-سمیه بهدادفر/
اولین فوف لیسانس کامپیوتر خانم یکرنگ

اولین دکتری بهداشت دکتربهراذ پورمحمدی

و…..

آخرین مطالب


موضوعات مرتبط: آشنایی با استان ها , دیدنی های ایران , گیلان ,




نظرات() 

کشف یک اسکلت 6 هزار ساله در یونان

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-10:03 ب.ظ

شفقنا:

کشف یک اسکلت 6 هزار ساله در یونان+ عکس

کشف یک اسکلت 6 هزار ساله در یونان+ عکس

کشف یک اسکلت 6 هزار ساله در یونان+ عکس

کشف یک اسکلت 6 هزار ساله در یونان+ عکس




نظرات() 

بحث را سیاسی نکن پدر آمرزیده (طنز)

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-07:18 ب.ظ


نویسنده :علی باقری
تاریخ:دوشنبه 13 بهمن 1393-05:26 ب.ظ

گمانم 100 سال دیگر با ذره‌بین دنبال‌مان بگردند برای مذاکره. گفتم: مذاکره‌ی چی؟ گفت: حالا هر چی. در جمله من مهم ذره‌بین بود. گفتم: ببخشید. گفت: هی بحث را سیاسی نکن پدر آمرزیده. گفتم: چشم.
ایسنا نوشت: امروز همسایه‌مان با آلبوم خانوادگی‌اش توی راهرو ایستاد بود. گفت: من را به زور نشاند روی پله‌ها و آلبوم را باز کرد و گفت: این را می‌بینی مهندس، پدرم است. قدش دو متر بود. این یکی پدربزرگم یعنی پدر پدرم است. قدش را می‌بینی دست‌کم دو متر و بیست را دارد. این یکی دایی‌ام است. قدش بلند است. این یکی عمویم است قد بلند و چهارشانه. شما محرم نیستی وگرنه عمه‌هایم را نشانت می‌دادم. همه قدبلند هستند. عمه دارم صدوهشتاد. خاله‌هایم هم. گفتم: توی فامیل ما هم همین طوری است. قدیمی‌ها قدبلند هستند. پدر خودم دو متر بود. گفت: می‌بینی مهندس؟ می‌بینی چطور آب رفته‌ایم؟ می‌بینی چطور کوتاه شدیم رفت پی کارش.

وزیر بهداشت می‌گوید، به خاطر نخوردن شیر است. گفتم: بله حرف ایشان علمی است. گفت: امروز شنیدم یک چیزی باب شده به نام جوهر قند. گفتم: جوهر نمک شینده بودم ولی جوهر قند نه. گفت: یک کوفتی است بدتر از جوش‌ شیرین. گویا توی نان قندی می‌ریزند. گفتم: مادرم نان قندی خیلی دوست دارد اما قدش بلند است. گفت: نان قندی‌های قدیم نه نان قندی‌های امروز. گفتم: آها. گفت: شیر هم شیرهای قدیم. شیری که ما خوردیم یا تویش آب بود یا پالم. همین است که همه قد کوتاه شده‌ایم. بعد دوباره آلبومش را باز کرد و گفت: این عمه‌ام است. چشمم را بستم. گفت: قنداق است نگاه است. چهار کیلو به دنیا آمده. دایی‌ام سه کیلو. پدرم پنج کیلو. پدربزرگم هفت کیلو. عمویم چهار کیلو. الان بچه دو کیلویی می‌شود سور می‌دهند. گفتم: راست می‌گویی ها، اصلا به این دقت نکرده بودم. گفت: می‌بینی مهندس فقط شما روزنامه‌نگارها نیستید که چیزمیز سرتان می‌شود ما هم چیزهای بلدیم. نسل‌مان هم کوتاه شده هم سبک. گمانم 100 سال دیگر با ذره‌بین دنبال‌مان بگردند برای مذاکره. گفتم: مذاکره‌ی چی؟ گفت: حالا هر چی. در جمله من مهم ذره‌بین بود. گفتم: ببخشید. گفت: هی بحث را سیاسی نکن پدر آمرزیده. گفتم: چشم...


باقی بقای‌تان




نظرات() 

تفاوت عقیده و شخصیت

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-07:14 ب.ظ


لطفا عقاید من را با شخصیتم یکی ندانید،
زیرا شخصیت من، من هستم
اما عقاید من به شما بستگی دارد...




  [ حامد عبدالهی ]




نظرات() 

خانوارهای زیر خط فقر سه برابر شدند

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-03:43 ب.ظ

http://chichestnews.ir

نسبت رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی چیست؟ کدام یک در اولویت است؟ اگر سوال اساسی در دولت اصلاحات تقدم توسعه سیاسی بر اقتصادی یا بالعکس بود، در دولت نهم و دهم سوال این بود که عدالت اجتماعی مقدم است یا رشد اقتصادی؟

گروه اقتصاد چیچست نیوز :نسبت رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی چیست؟ کدام یک در اولویت است؟ اگر سوال اساسی در دولت اصلاحات تقدم توسعه سیاسی بر اقتصادی یا بالعکس بود، در دولت نهم و دهم سوال این بود که عدالت اجتماعی مقدم است یا رشد اقتصادی؟ کم نیستند شمار تحلیلگرانی با این اعتقاد که در دولت نهم و دهم هر چند شعارها حول محور عدالت اجتماعی می‌چرخیداما نه عدالت اجتماعی در عمل محقق شد و نه رشد اقتصادی اتفاق افتاد. دولت دهم در حالی پاستور را تحویل یازدهمی‌ها داد که اقتصاد در حال تجربه رشد منفی بود و دو سال پیاپی حجم اقتصاد ایران به کوچک شدن رضایت داده بود.

147696_626

با این حال رصد اخبار نشان می‌دهد مساله فقر و عدالت و یارانه و… هنوز صدرنشین سخنرانی‌ها و مذاکرات و نشست و برخاست‌هاست. هنوز بخش عمده‌ای از وقت نمایندگان مجلس شورای اسلامی صرف مبحث پرداخت یارانه ۴۵ هزار و ۵٠٠ تومانی می‌شود و یارانه، دغدغه اول دولتمردان و جامعه است. محمدحسین شریف‌زادگان، نخستین وزیر رفاه در دوره ریاست‌جمهوری محمد خاتمی در گفت‌وگو با «اعتماد» نسبت عدالت اجتماعی با رشد اقتصادی را تعریف کرد و معیاری برای سنجش پرداخت یارانه مستقیم ارایه داد. وی با استناد به آمارهایی که در سال ١٣٩١ برای تعیین خط فقر محاسبه شده است، می‌گوید که ۴/٣٣ درصد خانوارهای شهری و ١/۴٠ درصد خانوارهای روستایی زیر خط فقر مطلق قرار دارند. وی سیاست‌های اجرایی را در سال‌های حضور دولت پیشین توزیع فقر می‌خواند و می‌گوید آنها معتقد بودند باید ابتدا درآمد توزیع شود و سپس رشد اقتصادی اتفاق بیفتد، از این رو اجرای این سیاست را در دستور کار قرار دادند و در عمل نه رشد اقتصادی اتفاق افتاد و نه عدالت اجتماعی محقق شد. مشروح مصاحبه شریف زادگان، دانشیار توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی دانشگاه شهید بهشتی با «اعتماد» در پی می‌آید:

‌ تعاریف متفاوتی از نسبت رشد اقتصادی با عدالت اجتماعی ارایه می‌شود، برخی معتقدند رشد اقتصادی در تضاد با عدالت اجتماعی است و نگاه عدالتخواهانه رشد اقتصادی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ارزیابی شما از این نسبت چیست؟

درست است. همواره این سوال مطرح بوده است که چگونه می‌توان رشد اقتصادی را به پیش برد در حالی که عدالت اجتماعی نیز وجود داشته باشد یا اینکه عدالت اجتماعی چه نسبتی با رشد اقتصادی دارد. این سوال موجب شده است دیدگاه‌ها و انگاشت‌های مختلفی در این باب مطرح شود و سبب تبیین رویکردها و نظریه‌های مشخصی در مورد نسبت رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی شود.
ریشه این مساله از چندین واقعه تاریخی نشأت می‌گیرد. نخستین و مهم‌ترین آن آغاز جنبش سوسیالیستی در قرن نوزدهم در اروپا بود که فکر می‌کردند اول باید عدالت اجتماعی آن هم برابری همگانی و به شکل افراطی برقرار شود که منجر به تشکیل کشورهای کمونیستی و به تبع آن گرایش اروپا به نوعی سوسیالیزم اروپایی شد. کشورهای کمونیستی به علت افراط در برابری‌طلبی هرگز نتوانستند راه توسعه اقتصادی- اجتماعی خود را طی کنند و مجبور به سقوط و تغییر رویه شدند. دومین واقعه آن بود که در قرن بیستم کشور امریکا که از اروپاییان مهاجر تشکیل شده بود، توانستند با یک اقتصاد متکی به رشد اقتصادی و شیوه بازار آزاد، توسعه یافته و عملا اروپا را که مادر اصلی آنان بود به دنبال خود بکشانند. در اینجا این سوال مطرح بود که چرا امریکا بیش از اروپا توسعه اقتصادی یافت. عمده‌ترین دلیل را پرداختن بیش از اندازه اروپاییان به عدالت اجتماعی یا پیروی از دولت رفاه می‌دانستند.
سومین واقعه، داستان تلخ توسعه‌یافتگی کشورهای کمتر توسعه یافته بود که فارغ از کمبود زمینه‌ها و زیرساخت‌های نهادی لازم برای توسعه و شکست‌های پی در پی ناشی از تقلید از الگوهای رشد اقتصادی و اولویت بخشیدن بیش از حد به امر عدالت اجتماعی به نسبت رشد اقتصادی، نتوانستند توسعه یابند.
هر سه این وقایع «دوگانه‌ای» را به میدان آورد که تضاد بین عدالت و رشد اقتصادی نامیده شد.
در اروپا با وجود انتقادات سنگینی که به دولت رفاه وارد آمد و اصلاحاتی که به خصوص در انگلستان در زمان تاچر انجام شد ولی همواره عدالت اجتماعی نهادی مورد توجه مردم وسیاستمداران و اقتصاد دانان و توسعه گران باقی ماند.

‌ اما در برخی کشورها، راه توسعه و رشد اقتصادی از هم جدا نشده و هر دو کنار هم مورد توجه سیاستگذاران قرار گرفته است.

بله. در کشورهایی نظیر ژاپن، مالزی و کره جنوبی که راه توسعه و رشد اقتصادی را می‌پیمایند، عدالت اجتماعی همواره در کنار رشد اقتصادی خود را نشان می‌دهد.
تضاد بین عدالت اجتماعی و رشد اقتصادی عمدتا داعیه نگرش طیف وسیعی از انگاشت‌های اقتصادی بر پایه نگاه صرف و افراطی به اقتصاد بازار و نئوکلاسیک است. این در حالی است که همه کشورهای توسعه‌یافته اعم از امریکا، کانادا، اروپا و ژاپن سعی کرده‌اند راهی برای حل این تضاد پیدا کنند و در عمل نیز راه‌های عملی در سیاستگذاری به نفع این دوگانه اتخاذ کرده‌اند. علت اصلی آن نیز از سویی بروز آثار خارجی ناشی از سیاست‌های اقتصادی به خصوص سیاست‌های مالی در بخش‌های غیر واقعی اقتصاد است که موجب بروز نابرابری، فقر و کاهش قدرت خرید بخش‌های وسیعی از جامعه مدرن امروز شده است و از سوی دیگر اهمیت بسیار بالای اجرای سیاست‌های اجتماعی نظیر آموزش، سلامت و تغذیه و سایر ملزومات رفاهی جامعه که موجب ایجاد سبک جدید زندگی و عدالتخواهی و برابری‌طلبی گروه‌های متوسط اجتماعی که بخش اصلی جامعه را تشکیل می‌دهند، است.

download (6)
از میان نظریه‌ها و رویکردهای مطرح شده می‌توان سه انگاشت را در مورد رابطه رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی بازشناسی کرد.
رویکرد اول «ایجاد عدالت اجتماعی و سپس رشد اقتصادی» است که عمدتا در کشورهای کمونیستی و سپس در جوامع سوسیالیستی و بعضا کمتر توسعه‌یافته به انجام رسیده است و هرگز نتوانست موجب توسعه شود زیرا منابع جامعه را صرف توزیع درآمد کرد و عملا ظرفیت‌های اقتصادی را که می‌تواند موجبات رشد و توسعه شود تضعیف کرد و به این دلیل که نمی‌تواند کار و فعالیت را تشویق کند موجب کاهش حجم اقتصاد و نهایتا نیز تضمین‌کننده خوبی برای اجرای برنامه‌های عدالت اجتماعی مثل بیمه‌ها و دیگر سیاست‌های اجتماعی نبود.
رویکرد دوم «ایجاد رشد اقتصادی و سپس عدالت اجتماعی» است. این رویکرد مدعی بود که با ایجاد رشد اقتصادی و تولید ظرفیت‌های اشتغال امکان فرصت به همه اقشار اجتماعی فراهم می‌شود و از این طریق عملا توزیع در آمد متعادل ایجاد می‌شود. این رویکرد عمدتا در کشورهایی نظیر امریکای شمالی به وقوع پیوست. اگر چه در آن کشورها و مطابق با شرایط اجتماعی، اقتصادی و نهادی آنها به موفقیت‌های زیادی دست یافت ولی اجرای این الگو در کشورهای آسیایی و در حال توسعه و حتی در کشورهای امریکای لاتین که در همان قاره بود به دلایل فراوانی که عمدتا مناسب نبودن شرایط نهادی در این کشورها بود به ایجاد رشد اقتصادی و به خصوص عدالت اجتماعی منجر نشد.
رویکرد سوم «ایجاد رشد اقتصادی همراه با عدالت اجتماعی» است و به این مفهوم است که همراه و متناظر با رشد اقتصادی و به اندازه‌ای که امکان رشد اقتصادی وجود دارد سیاست‌های عدالت اجتماعی به اجرا در می‌آید و عملا اجرای سیاست عدالت اجتماعی را مشروط به سطح معینی از رشد اقتصادی می‌کند. این سیاست عمدتا در کشورهای اروپایی، ژاپن و در کشورهای در حال توسعه نظیر کره و مالزی به اجرا در می‌آید.
شاید از دلایل آن رشد طبقه متوسط و ایجاد تقاضای سبک زندگی مدرن اجتماعی و سپس لزوم اجرای همزمان سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی در این کشورهاست.

‌ با توجه به رویکردهای مورد اشاره بفرمایید ایران کدام رویکرد را برای اجرایی ‌شدن در دستور کار خود قرار داده است. به عبارت دیگر سیاست‌های اجرایی ایران به کدام یک از این سه رویکرد پیش گفته شباهت دارد؟

هر سه این رویکردها طی ٣۵ سال گذشته عملا در ایران آزمون شده است.
رویکرد اول در زمان جنگ ایران و به خاطر محدودیت‌های منابع و شرایط جنگی تا حدودی به اجرا درآمد اگر چه در همان زمان نیز توجه به طرح‌ها و پروژه‌های توسعه زیربنایی و صنعتی و جهت‌گیری نسبت به رشد اقتصادی وجود داشت لکن جهت غالب پیشی گرفتن سیاست عدالت اجتماعی به رشد اقتصادی بود، بعداز جنگ اما صاحب‌‌نظران اقتصادی، سیاستگذاران و دولتمردان این رویکرد را برای توسعه ایران توصیه نکردند.
رویکرد دوم نیز عمدتا بعد از جنگ در قالب سیاست‌های تعدیل اقتصادی به اجرا در آمد لکن به علت آماده نبودن شرایط نهادی و ناکارآمدی آن در عمل نتوانست تضمین‌کننده راه رشد و توسعه اقتصادی ایران باشد.
رویکرد سوم صرفا در دوره دوم دولت اصلاحات عملا مورد توجه قرار گرفت و شاید بتوان گفت محصول تجارب دولت‌ها و سال‌های قبل به شمار می‌رفت و بر این اساس دولت توانست تا حدی عدالت اجتماعی را در بستر واقعی خود قرار دهد و سه سال رشد اقتصادی بالای ۵/۶ درصد را تجربه کند.
به‌نظر می‌رسد با توجه به تقاضاهای اجتماعی ناشی از شرایط انقلاب اسلامی، تقاضاهای رو به افزایش سبک زندگی نیمه مدرن طبقه متوسط شهری و لزوم اجرای سیاست‌های اجتماعی نظیر بیمه‌های اجتماعی، سلامت و آموزش و از سوی دیگر ضرورت وجود ظرفیت‌های اقتصادی لازم برای پاسخگویی به نیازهای جامعه و الزام به رشد و توسعه بخش‌های اقتصادی کشور، به خصوص لزوم صنعتی شدن ایران، سیاست «رشد اقتصادی همراه با عدالت اجتماعی» رویکرد مطلوبی برای توسعه ایران به شمار می‌آید. این رویکرد دارای ظرافت قابل توجهی است و آن تاکید بر رشد اقتصادی و همراه و متناسب با سطح آن، اجرای سیاست‌های عدالت اجتماعی است.

‌ ما در حالی درباره نسبت عدالت اجتماعی و رشد اقتصادی صحبت می‌کنیم که در ایران مبنای دقیقی برای اندازه‌گیری نداریم. به عنوان مثال اصلا معلوم نیست خط فقر در ایران چقدر است و چه نهادی در چه دوره زمانی متولی اعلام آن است. همین موضوع سبب می‌شود ما با آمارهای متناقض و بعضا غیر کاربردی مواجه شویم، طوری که گاهی افکار عمومی باید بپرسند درباره چه چیزی صحبت می‌کنید. فقر؟ خط فقر؟ خط بقا؟ خط فلاکت؟

در مورد رابطه فقر و نابرابری با این سیاست‌ها در ایران باید بگویم، بنده حساسیت زیادی دارم که خط فقر از جایگاه قانونی آن اعلام شود. طبق قانون ساختار رفاه و تامین اجتماعی کشور، وزارت رفاه و تامین اجتماعی و بعد از ادغام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی باید با همکاری بانک مرکزی و مرکز آمار ایران خط فقر را محاسبه و اعلام کند. از آنجایی که متخصصان و دانشگاهیان زیادی به محاسبه خط فقر مبادرت می‌ورزند و نتایج مختلفی اعلام می‌شود. بنده نظرم این است که دولت باید براساس وظایف قانونی خود این کار را انجام دهد و با ارایه واقع‌بینانه آن بتواند بر اساس آن سیاستگذاری لازم را پیش ببرد. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بنا به وظیفه قانونی خود خط فقر را در سال ١٣٩١ محاسبه و اعلام کرده است و از این رو بنده صرفا برآن اساس صحبت می‌کنم.
اعلام خط فقر در فواصل معین و مشخص می‌تواند معیاری برای ارزیابی دقیق در دست سیاستگذاران و کارشناسان قرار دهد.
درست است اما با توجه به نکته‌ای که اشاره کردم و برای پرهیز از پراکنده گویی و استناد به آمارهای متفاوت من در مورد خط فقر در سال ١٣٩١ صحبت می‌کنم. این خط فقر بر اساس آمار هزینه خانوار محاسبه شده است و نیازهای اساسی مسکن، پوشاک، آموزش، حمل‌و‌نقل و هزینه غذایی نیز بر مبنای کف ٢٠٠٠ کالری روزانه برای هر فرد محاسبه شده و محاسبه هزینه نیازهای اساسی با روش اورشانسکی انجام شده است. نتایج این محاسبات نشان می‌دهد که در سال ١٣٩١ در کل کشور در مناطق شهری ۴/٣٣ درصد از خانوارهای شهری زیر خط فقر مطلق بوده‌اند و در مناطق روستایی ١/۴٠ درصد. طبق گزارش بانک جهانی در سال‌های منتهی به اوایل انقلاب یعنی ١٣۵۶ و ۵٧، ۴٠ درصد از کل خانوارهای شهری و روستایی زیر خط فقر مطلق بوده‌اند و در پایان دوره دولت سازندگی ٨/١٩ درصد و در سال ١٣٨۴ آخر دولت اصلاحات ۵/١١ درصد از خانوارهای شهری و روستایی زیر خط فقر مطلق بوده‌اند. توزیع خط فقر در استان‌ها نیز نگران‌کننده شده است به‌طوری که مناطق شهری استان سیستان و بلوچستان ١/۶٣ و روستاها ٩١/٧۶ درصد، استان کرمان ٣/۵۵ درصد در شهرها و ٧٧/۵٠ درصد در روستاها، استان همدان ۴۵درصد در شهرها و ٠١/۵١ درصد در روستاها بوده است و البته در استان تهران ٢٠ درصد در شهرها و ٢١ درصد در روستاها بوده است. بعد از انقلاب اسلامی با وسیع شدن دامنه گروه‌های اجتماعی و درآمدی متوسط خط فقر نیز به تدریج در شهر و روستا کاهش یافت، این آمار نشان می‌دهد که دستاوردهای این دوران به خطر افتاده و خط فقر و خانوارهای فقیر افزایش یافته‌اند.
شاخص مهم دیگری که مورد محاسبه قرار می‌گیرد ضریب جینی است که برای اندازه‌گیری نابرابری به‌کار گرفته می‌شود و مقدار آن بین صفر و یک است. هر چه این شاخص به یک نزدیک‌تر باشد نشانگر نابرابری بیشتر در توزیع درآمد در جامعه است و هرچه از یک کمتر باشد کاهش نابرابری در توزیع درآمد را نشان می‌دهد. این ضریب در سال‌های منتهی به انقلاب حدود ۵٢درصد بود که نشان از نابرابری زیادی در جامعه بود، بعد از انقلاب با تلاش‌های زیادی که به خصوص در روستاها به انجام رسید این شاخص به ۴٠درصد رسید. تغییرات این شاخص خیلی آهسته است و به یک باره رخ نمی‌دهد و نشان‌دهنده کاهش در نابرابری درآمدی در جامعه است. از سال ١٣٨٠ تا ١٣٨۴ این شاخص از ۴١٧/٠ به ۴٠۶درصد رسید. ولی از سال ١٣٨٧ به ٣٩٠درصد کاهش یافت و به تدریج به ٣٩٨درصد، ٣٩٣درصد، ٣۶۵درصد و ٣۶٣درصد طی سال‌های ٨٨ تا ١٣٩١ رسید و نشان می‌دهد که جامعه از برابری نسبی بهتری در توزیع درآمد برخوردار بوده است.
از سوی دیگر رشد اقتصادی در سه سال آخر دولت اصلاحات تا ١٣٨۴ هر ساله بیش از ۵/۶ درصد را تجربه کرد و از سال ١٣٨۵ به بعد رشد اقتصادی با وجود افزایش فوق‌العاده درآمدهای نفتی رو به کاهش نهاد و سال‌های ٩٠ و ٩١ و ٩٢ منفی شد. این امر به این مفهوم است که فعالیت‌های کل اقتصاد در بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات نتوانسته است نسبت به سال بعدی بیشتر باشد و ثروت کمتر و نهایتا درآمد ملی کمتری تولید شده است.

‌ شما از این آمار چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟ به نظر می‌رسد در این دوران به جای توزیع عادلانه ثروت، توزیع عادلانه فقر در دستور کار قرار گفته است؟

برداشت من از مجموعه این آمار این است که در آن سال‌ها یعنی در مقطع ١٣٩١ برابری بیشتر شده است ولی ثروتی در کشور اضافه نشده و رشد اقتصادی منفی شده است. مفهوم این حرف چیست؟ اینکه فقر به‌شدت گسترش یافته است، اگر این سیاست یعنی توزیع عادلانه فقر را با سه سیاست عنوان شده در ابتدای بحث تفسیر کنیم به این نتیجه می‌رسیم که سیاست اجرا شده شبیه سیاست توزیع درآمد و سپس رشد اقتصادی بوده است، در حالی که این سیاست بر اساس دستاوردهای ٣۵ سال گذشته باطل شده و نمی‌تواند تضمین‌کننده آینده توسعه اقتصادی و اجتماعی ایران شود و اجرای آن از یک سو به اتلاف منابع ملی می‌انجامد و از سوی دیگر نه رشد اقتصادی را محقق می‌کند و نه عدالت اجتماعی را.
این در حالی است که سیاست مطلوب و مقبول رشد اقتصادی همراه با عدالت اجتماعی است که محصول تجربه دولت‌های بعد از انقلاب بوده است. این عقبگرد به سیاست ناکارآمد رشد و عدالت اجتماعی جامعه ایران را از نظر اقتصادی به عقب بر می‌گرداند که عملا آثار آن را که رکود تورمی و رشد اقتصادی منفی و بسیار کم است مشاهده می‌کنیم.

‌ بررسی مصرف واقعی خانوارها نشان می‌دهد در این دوره زمانی اتفاقا مصرف خانوارهای طبقه متوسط و ثروتمندان کاهش یافته است. این را بسیاری از حامیان تئوریک دولت پیشین مستندی برای بهبود وضعیت خانوارهای کم درآمد می‌دانند و معتقدند با اجرای این سیاست‌ها شکاف طبقاتی کاهش یافته و مصرف بی‌رویه برخی طبقات کم شده است. ارزیابی شما از این وضعیت چیست؟

درست است، شاهد دیگری که در گزارش وضعیت فقر و نابرابری در دوره هشت ساله ٨۴ تا ٩١ آمده است مصرف واقعی خانوار در گروه‌های درآمدی را به سه گروه تقسیم کرده‌اند، گروه اول شامل چهار دهک پایین، گروه دوم شامل دو دهک میانی و گروه سوم شامل چهار دهک اول درآمدی است. نتایج مطالعات نشان می‌دهد که در گروه درآمدی اول مصرف واقعی خانوارهای کم‌درآمد ثابت مانده است و علت آن این است که این گروه‌ها عمدتا کالاهای اساسی را مصرف می‌کنند که در هر شرایطی ‌باید آن را تامین کنند.
مصرف واقعی گروه میانی که دارای درآمد متوسط است کاهش یافته و این مورد به منزله کاهش سبد مصرفی خانوارها یا کوچک‌تر شدن سفره آنهاست و مصرف واقعی گروه‌های پر‌درآمد با شیب بیشتری کاهش یافته است و نشانگر آن است که با توجه به تورم و افزایش قیمت‌ها این گروه‌ها اقدام به کاهش بیشتر مصرف کالاهای لوکس کرده‌اند. و در مجموع سبد کالاهای مصرفی کل جامعه کاهش یافته و رفاه آنها نیز تحت تاثیر قرار گرفته است.
من معتقدم همه این موارد ناکارآمدی سیاست توزیع عادلانه و سپس رشد اقتصادی که عملا در هشت سال منتهی به ١٣٩٢ در ایران به وقوع پیوست را نشان داده و اجتناب از این سیاست ناکارآمد و روی آوردن به سیاست رشد اقتصادی همراه با عدالت اجتماعی را روشن می‌سازد.

‌ ارزیابی شما از اجرای طرح اعطای یارانه نقدی یکسان به تمام طبقات درآمدی چیست؟

من سیاست اعطای یارانه یکسان به همه مردم را در همین راستا تفسیر می‌کنم. سیاست پرداخت یارانه در جامعه نوعی سیاست حمایتی برای قشر خاصی از جامعه است که ضرورتا و موقتا نمی‌توانند قدرت خرید لازم را برای زندگی عادی خود داشته باشند. پرداخت یارانه به همه مردم در شرایطی که دولت با کمبود بودجه مواجه است سیاست درستی نیست. در سال ١٣٩١ عملکرد بودجه عمرانی کشور ٨/١٣ هزار میلیارد تومان بوده است و اینکه عملا نصف مقداری بوده است که در قانون بودجه اجازه داده شده بود و به علت کمبود درآمد دولت نتوانست همه بودجه عمرانی را هزینه کند. این در حالی است که در همان سال ۴٣ هزار میلیارد تومان یارانه پرداخت شده است و بی‌تردید بخش بزرگی از آن به کسانی پرداخت شده که مستحق دریافت یارانه نبوده‌اند.

‌ با این تفاسیر نمی‌توان تعریف درستی از اهداف اعطایی یارانه یکسان به فقرا و ثروتمندان داشت؛ فکر می‌کنید این سیاست با چه هدفی اجرایی شد؟

این سیاست در قالب همان سیاست‌های پیش‌گفته دلالت بر توزیع درآمد و سپس رشد اقتصادی دارد. من در این قالب اعطای یکسان یارانه را تفسیر می‌کنم.
معتقدم دولت باید در اسرع وقت خود را از تله توزیع همگانی یارانه‌ها و شناسایی گروه‌های کم‌در‌آمد یا پردرآمد که روش‌های آن بارها گفته شده است، رهایی دهد. این اقدام می‌تواند با ایجاد بانک ملی اطلاعات ایرانیان یا راه میانبر شناسایی گروه‌های هدف، اتفاق بیفتد.
باید اذعان داشت که سیاست ارایه یارانه به همه گروه‌های درآمدی، خواسته و ناخواسته اجرای همان سیاست توزیع درآمد و سپس رشد اقتصادی که برای اقتصاد ایران به خصوص در شرایط حاضر که با تحریم، کاهش قیمت نفت و رکود تورمی مواجه هستیم، مضر و غیرقابل قبول است. دولت در این راستا دو اقدام جدی را می‌باید به انجام برساند.

اول در اسرع وقت اقدام به ایجاد بانک اطلاعات ایرانیان با اتکا به اطلاعات ۶۵درصد جمعیت تحت پوشش بیمه‌های بازنشستگی و بیش از ٩۵ درصد جامعه تحت پوشش بیمه خدمات درمانی و سایر بانک‌های اطلاعاتی و از جمله حساب‌های بانکی که در همه کشورهای جهان و از جمله کشورهای توسعه یافته معمول است، کند.

اقدام دوم نیز براساس روش هدفگذاری بر گروه‌های اجتماعی خاص، امکان شناسایی افراد پردرآمد و همچنین افراد کم درآمد را فراهم کند و به تدریج و با اولویت‌بندی یارانه پردرآمدها و کسانی که نیاز مبرمی به یارانه ندارند را قطع کند. بر اساس تجربه علمی و تجارب اقتصاد در ایران حداقل در ٣۵ سال گذشته به نظر می‌رسد مطلوب‌ترین سیاست در رابطه با رشد و عدالت اجتماعی، سیاست رشد اقتصادی همراه با عدالت اجتماعی است به نحوی که همه ظرایف آن ازجمله تاکید بر تناسب بین رشد اقتصادی و ظرفیت‌سازی اقتصادی و میزان عدالت اجتماعی به اجرا در‌آید.

به نظر می‌رسد این سیاست می‌تواند تضمین‌کننده آینده توسعه ایران با توجه به مولفه‌های اجتماعی و سیاسی و اقتصادی کشور باشد. اتخاذ این سیاست را به دولت یازدهم توصیه می‌کنم، به نظر می‌رسد عملا نیز دولت با اتخاذ سیاست‌های عقلانی در اقتصاد و توسعه، خواسته و ناخواسته همین سیاست را به اجرا درخواهد آورد.منبع:اعتماد


ttp://chichestnews.ir/?p=9729





نظرات() 

تندیس فردوسی راشهرداری سلماس به توصیه حدادعادل برچیده؟!!

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-03:39 ب.ظ

ماجرای حذف تندیس ونام میدان فردوسی ازیکی ازمیادین شهر تمامی ندارد/ درپی تغییرنام میدان فردوسی سلماس به میدان انقلاب توسط شورای نامگذاری وشورای شهر وشهرداری سلماس ،هجوم  اخبار جهت دار، دربرخی رسانه ها چنان فضای خبری را مه آلودکرد که اصل خبر درغبار هجمه ها گم شد.

 

13931126-455-1-1

گروه جامعه چیچست نیوز: ازروزی که حداد عادل کلید تحمیل سلیقه فردی وبُولدکردن زبان پارسی بر گُرده نحیف دیگرزبانها ی اقوام درتمامی عرصه های مسئولیتهای فرهنگی خوددرسطح کشوررا زد،بطوریکه تحریف وتغییراشعار کتب درسی ابتدایی  هم از دخالتهای سلیقه ای ومغرضانه وی مصون نماند ومتاسفانه سکوت سایر متولیان عرصه فرهنگ خصوصا اعضای شورای انقلاب فرهنگی دربرابر این جفاهای بزرگ ونابخشودنی ،حداد عادل را بر افکار موهومش مصمم نمودو نسخه تفرقه ونفاق فکری که شاید هنوز بیگانگان نتوانسته اندآن را برای اقوام ایرانیان بپیچند را پیچید .

برخی کارشناسان نخبه فرهنگی دراین رابطه میگویند امروزاگر میبینیم  ادعاهای پان عربیستها درباره  { خلیج همیشه فارس  } ریشه کن نمیشود وبه نتیجه  مطلوب نمیرسد حاصلش همین نسخه های موهنی است که کلیدش را حداد عادلها زده اند .

برکسی پوشیده نیست که جوامعی به توسعه همه جانبه رسیده اندکه ساختارهویت ملی ودینی وعلمی خودرا درست تبیین نموده اند. حدادعادل که از تبیین گران هویت ملی است متاسفانه عملکرد فرهنگی وی نه تنها عامل وحدت نشده بلکه بگفته فرهیختگان فرهنگی نفاق دهنده وحدت هویت ملی نیز شده است.

آنها میگویند حداد که ادعای ذوب درولایت را یدک میکشد مع ذالک اگر اسلام ماورای قومیتها ومخالف نژاد پرستی است چرا باید کسی که متولی  توسعه فرهنگی است درعمل مخالف خواسته دین مبین اسلام خردنامه آذربایجان را با بی خردی مورد هجوم قراردهد وآریا بازی درآورده واشعار موهن خودرا درکتب درسی تحمیل نماید!؟ چراکه  اینگونه رفتارهای زشت وزننده چیزی جز وحدت شکنی ومرگ انگیزه اتحادجمعی یک ملت یکپارچه درمقابل هجمه ضدفرهنگی بیگانگان حاصلی ندارد.

 

 

یک فعال فرهنگی به چیچست نیوز دراینباره گفت:فارغ از بحث اینکه چرا شورای شهر وشهرداری سلماس ، نسبت به حذف تندیس ونام فردوسی از یک میدان شهرتصمیم گرفت وبدنبال آن تاییدعجیب این عملیات توسط فرماندار شهر از منظر انتخاباتی وجوسازی ! واشک تمساحی برای فردوسی  بوده شاید اگر برخوردهای ناهنجار برخی دولتمردان نبود امروز هم میدان فردوسی وتندیسش برجای بود و هم میدان انقلاب ، چراکه درنامگذاری  شهرهای آذربایجان بعلت سیاست غلط فرهنگی وجفا به مشاهیر آن شده است میتواند ازعوامل موثر این حرکت ناپخته هم باشد.

 

Panorama

بنابراین این عمل اگر ناپخته ومترود است سایتهایی که میخواهند این اعمال را تنها بگردن عوامل فوق بچسبانند تحرکی متعصبانه ویکسویه است چراکه چندسال پیش که تندیس لا اله الاالله ازمیدان انقلاب آنهم درزمان شورا وشهرداری راستاسیون برداشته شد وهیچ نمادی هم جایش کاشته نشد !کسی به این عمل ناپخته اعتراضی نکرد!؟

 

index-18

البته که  این نظریه قرارنیست کسی را تبرئه کنداما قرارهم نیست برخی مدعیان اصلاح طلبی درسایتهای خودتنها یک لبه موج را سوارشوند!کافیست اصلاح طلبانه بیاندیشند که ایران برای همه ایرانیان است نه آریابازی احمدی نژادی!؟لذا آنگونه که این دوستان همسو براین موضوع موضع گرفته اند موضع اصلاح طلبی نبودوبهتراست چشمهایشان رابشویندوجوردیگرهم نگاه کنند.

احددوامی نویسنده وتحلیلگر مسائل فرهنگیhttp://chichestnews.ir/?p=9729





نظرات() 

بعد از رحیمی نوبت کیست؟

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-03:34 ب.ظ

فساد در هر حکومتی، نکوهیده و شرم آور است و در حکومت اسلامی، نکوهیده تر و شرم آورتر. فساد چه مالی و چه اخلاقی توسط هر انسانی …

فساد در هر حکومتی، نکوهیده و شرم آور است و در حکومت اسلامی، نکوهیده تر و شرم آورتر. فساد چه مالی و چه اخلاقی توسط هر انسانی انجام شود، خجالت آور و مایه شرمندگی است و اگر فساد توسط مسئولی رخ دهد به مراتب خجالت آورتر و مایه شرمساری بیشتر است و خصوصاً اگر فساد با مشارکت و یا مباشرت مسئولی از مسئولان رده بالا رخ دهد، فاجعه ای بس بزرگ است و چه تلخ است که در نظام اسلامی که حاصل خون بیش از ۲۳۰ هزار شهید عزیز و گرانقدر این سرزمین است دست و دامن کسانی خصوصاً برخی مسئولان آلوده به فساد باشد، چه ناگوار و جان فرسا است که برخی تقوای الهی، حرمت خون شهیدان، آبروی ایران و نظام اسلامی را نادیده بگیرند و با اختلاس، رشوه و فساد مالی و یا هر نوع فساد دیگری علاوه بر نادیده گرفتن مجازات های بسیار سخت روز جزا، اطمینان و اعتماد مردم را به نظام اسلامی و برخی مسئولان خدشه دار کنند. چقدر تلخ است که حتی یک مسئول و یا کسی از فرزندان و خویشان و بستگان مسئولان حتی متهم به فساد شود چه رسد به این که مجرم شناخته شود.

اما به هر صورت نمی توان بر این واقعیت غیرقابل کتمان و انکار چشم بست که در همه نظام های حکومتی که از اول تاریخ تاکنون شکل گرفته فسادهایی وجود داشته است و در جمهوری اسلامی نیز متأسفانه شاهد فسادهای ریز و درشت مالی هستیم، از مفسدان اقتصادی خرده پا بگیرید تا دانه درشت هایی مثل فاضل خداداد در دهه های گذشته، شهرام جزایری، مه آفرید امیرخسروی، بابک زنجانی و… اما تلخ کامی آنجا به اوج می رسد که نام برخی آقازاده ها و وابستگان برخی بزرگان و مشاهیر سیاسی نظام در برخی استان ها و تهران و برخی مسئولان در فهرست متهمان به فساد مالی قرار می گیرد و واقعاً چقدر تلخ و ناگوار است که مسئولی در حد معاون اول رئیس جمهور، متهم و پس از کش و قوس ها و تحقیقات فراوان بنا بر حکم دادگاه، مجرم شناخته می شود آن هم به جرم اختلاس و رشوه.

معلوم است که جرم توسط هر کسی انجام شود قبیح و نکوهیده است اما مسلم است که هر چه مسئولیت بالاتر باشد گناه و سنگینی جرم نه تنها بر شانه های «مسئول مجرم» بیشتر سنگینی می کند بلکه جرم هر مسئولی خصوصاً مسئولان رده بالا ضربه سنگینی بر روح و روان و اعتماد و اطمینان مردم وارد می کند.

پس ای کاش اولاً وجدان ها خصوصاً وجدان تمامی مسئولان در هر رده ای آن قدر پاک، خداترس، پرهیزکار و معادباور باشد که حتی تصور عمل خلاف به ذهنشان خطور نکند چه رسد به این که دست و دامانشان به جرم و فساد آلوده شود، ثانیاً ای کاش دستگاه های نظارتی درون سازمانی و برون سازمانی آن قدر از وجدان کاری، تعهد، تأثیر و کارآمدی برخوردار می بودند که احتمال بروز هر گونه فساد در سیستم بانکی و همه بنگاه ها و مراکز اقتصادی و شرکت های دولتی و غیردولتی، اقتصادی و غیر اقتصادی و تمامی ارگان ها و سازمان ها به حداقل و بلکه به صفر نزدیک می شد اما وجود فسادهای کوچک و بزرگ سه هزار میلیاردی و کمتر و بیشتر از آن نشان از یک خلاء بزرگ نظارتی دارد.

از دیگر سو شواهد و قرائن نشان می دهد که «بزرگی اسم» برخی آدم ها و وابستگانشان و بزرگی مسئولیت برخی مسئولان نیز متأسفانه باعث شده است که تیغ بازدارندگی نظارت بر جلوگیری از فساد، کارایی و برندگی خود را از دست داده وگرنه چرا پرونده آقای رحیمی این همه دچار کش و قوس بود و یا چرا پرونده برخی آقازاده ها در برخی استان ها به فراموشی سپرده شده است؟ و یا برخی پرونده ها برای مردم شفاف سازی نشده؟ و یا چرا پرونده آقای سعید مرتضوی در قصه تلخ کهریزک و پس از آن در جریان مسئولیت وی در تأمین اجتماعی و اتهامات او این قدر به درازا کشیده؟ چرا پرونده کرسنت، اِستات اویل و… و تشکیل دادگاه برای رسیدگی به اتهامات آقای مهدی هاشمی رفسنجانی تا این روزها به طول انجامیده؟ به هر صورت به نظر می رسد در برخی موارد «آقازاده بودن» و منتسب به برخی بزرگان بودن و تحمیل فشارهایی از سوی بعضی ها، خود نیز عاملی برای تشکیل نشدن پرونده و یا رسیدگی دیرهنگام به اتهامات برخی ها بوده است.

اما اگر چه این همه تلخی و تلخ کامی ناشی از مفاسد اقتصادی که هم دل مردم و دلسوزان ایران و نظام اسلامی و هم دل امام راحل و رهبر فرزانه انقلاب را خون کرد و این دو عزیز درباره اسلامی کردن همه امور و قوانین و تأکید بر فضای اسلامی و جلوگیری و مبارزه با فقر، فساد و تبعیض نه تنها بارها و بارهاتذکر دادند بلکه فرمان هشت ماده ای خطاب به سران قوا برای اسلامی کردن همه امور و جلوگیری و مبارزه جدی با فساد نوشتند و ای کاش عزم سران قوا و همه مسئولان در همه دولت ها برای جلوگیری و مبارزه با فساد آن چنان جزم می شد که این فساد رخ نمی داد اما در کنار تلخ کامی های ناشی از مفاسد، شیرینی ها و امیدهایی نیز وجود دارد، شیرینی برخورد قاطع دستگاه قضا با مجرمین و مفسدین چه مفسدان اقتصادی و چه غیر آن. بعد از اجرای حکم اعدام مه آفرید خسروی به جرم فساد سه هزار میلیاردی، دستگیری و رسیدگی به پرونده بابک زنجانی، رسیدگی به پرونده سعید مرتضوی و ختم رسیدگی به پرونده رحیمی در جریان فساد مالی در شرکت بیمه ایران و صدور حکم و روانه کردن او به زندان اوین بدون این که اسم و رسم او و مسئولیت بالای او به عنوان معاون اول رئیس جمهوری دوره دهم (معاون اول رئیس جمهور محمود احمدی نژاد) مانع از رسیدگی به پرونده و اجرای حکم برای او بشود.

آری همه این ها حکایت از شیرینی و واقعیت روشنی دارد که کلیت نظام اسلامی و دستگاه قضا، اراده ای جدی برای رسیدگی به پرونده ها و خصوصاً پرونده مفاسد اقتصادی دارد و نشانه های خوبی از تأثیر نپذیرفتن دستگاه قضا از فشارها دیده می شود و البته این شیرینی وقتی بیشتر حس می شود و چراغ امید مبارزه با هر گونه فسادی در دل مردم را روشن تر می کند که به تمامی اتهامات هر متهمی با هر نوع شغل و وابستگی و اسم و رسمی در هر جایگاهی رسیدگی شود و حکمی دقیق و مطابق با قانون و متناسب با جرم صادر شود. حتی اگر آیت ا… زاده ای متهم به ارتکاب جرم یا فسادی است باید در اسرع وقت و در نهایت دقت به اتهام او رسیدگی شود و بر اساس عدل الهی حکم صادر شود و نتیجه آن محاکمه و حکم به اطلاع مردم رسانده شود و البته که در صورت اثبات نشدن جرم نیز باید به شکل مطلوب، شایسته و قانع کننده ای نسبت به متهم اعاده حیثیت شود مگر نه اینکه جمهوری اسلامی با داعیه حاکمیت اسلام ناب محمدی و برپایی حکومتی به پیروی از نظام و حکومت علوی در ایران عزیز به لطف خدا و به رأی و خواست و اراده مردم شکل گرفته است. پس وقتی امیرالمومنین علی(ع) دخترش را آنگونه مورد خطاب و عتاب قرار می دهد و می فرماید اگر گردنبندی که از بیت المال مسلمین گرفته ای عاریه مضمونه نبود اولین زن هاشمی بودی که دستش بریده می شد و همین علی(ع) که امیر مومنان و رئیس حکومت اسلامی است بدون در نظر گرفتن شجاعت های نجاشی در جنگ ها و اسم و رسم او و بدون این که کمترین توجهی به اشعاری که او در مدح مولا سروده بود به جرم شراب خواری در ملاء عام به شلاق محکوم می کند. همان امامی که مجسمه و تجسم تمام نمای عدالت بود و حتی نشستن والیان حکومت خود را بر سر سفره اشراف برنمی تابید و به عثمان ابن حنیف به خاطر شرکت در آن مهمانی اشرافی چنان نامه ای نوشت.

پس نظام جمهوری اسلامی و خصوصاً دستگاه قضا نیز به تبعیت از مولا باید با قاطعیت هر چه بیشتر کمر همت خود را برای جلوگیری از فقر و فساد و تبعیض محکم تر کند و با شناسایی، محاکمه و مجازات مجرمان و مفسدان اقتصادی و غیراقتصادی در هر پست و مقام و جایگاه و با هر نوع وابستگی به هر شخصیتی بارقه امید را در دل مردم برای مبارزه با مجرمان و مفسدان در هر لباس و مقامی روشن تر کند و دامن نظام اسلامی را از جرم و فساد و مجرم و مفسد پاک کند.

دکتر کورش شجاعی – روزنامه خراسان





نظرات() 

طرح / حقوق بشر غربی؟!

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-03:28 ب.ظ





نظرات() 

تکذیب‌نامه آقای اشرفیان پیرامون مصاحبه بی‌بی‌سی و ماجرای نژاد آریایی

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-03:07 ب.ظ


در آبان‌ماه سال گذشته، تلویزیون و وب‌سایت بی‌بی‌سی مصاحبه‌ای با آقای دکتر مازیار اشرفیان بناب را منتشر کردند که در همان زمان نگارنده در یک توضیح مختصر و با عنوان «بی‌بی‌سی و نژاد آریایی» آنرا مصاحبه‌ای «ناقص و آشفته و همراه با تیتر و توضیحات نژادگرایانه و بی‌ربط به سخنان مصاحبه‌شونده دانست که ارزش استناد و اتکا را ندارد». آن مصاحبه به‌رغم آشفتگی خود توانست سروصداها و بازخوردهای غیرمنطقی و احساساتی‌ای را در سطح جامعه و در میان کسانی ایجاد کند که اصولاً نمی‌خواهند چیزی فراتر از بازی‌های خطرناک نژادگرایانه را بدانند. بازی‌ها و توطئه‌ها و نزاع‌ها و نفاق‌های قومیتی که اتفاقاً بریتانیا در یکی- دو سده اخیر نقشی چشمگیر در ایجاد و گسترش آن در کشورهای خاورمیانه داشته است و هنوز هم نمی‌تواند خود را به تمامی از این سوءسابقه برحذر دارد.

در گفتگوی کوتاهی که در همان زمان با آقای اشرفیان داشتم، نگرانی و ناراحتی عمیق ایشان را از بابت این مصاحبه و نیز واکنش‌های نابهنجار مخاطبان حس می‌کردم. اکنون جای کمال خوشوقتی است که ایشان توانستند با پیگیری‌های خود اصلاحیه و تکذیبیه بسیار خواندنی و آموزنده‌ای را در سایت بی‌بی‌سی منتشر کنند و موجبات تغییر تیتر گمراه‌کننده قبلی را نیز فراهم کنند. (هر چند که بی‌بی‌سی وظیفه داشت بنا به اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری، تکذیب‌نامه و اصلاحیه ایشان را- همچون اصل مصاحبه- از تلویزیون نیز پخش کند).

آقای اشرفیان در این اصلاحیه خود به درستی یادآور شده‌اند که واژه «آریایی» نه معنا و مفهومی نژادی، که مفهومی در حوزه زبان و سرزمین و جغرافیا دارد و آورده‌اند که اروپاییان از این نام برای مقاصد نژادپرستانه استفاده کرده و مفاهیم نادرستی را به ما تحمیل کرده‌اند: «برخی انسان‌شناسان و زبان‌شناسان اروپایی که برای فرضیه نژادپرستانه خود قصد توضیح و توجیه ریشه مشترک و نحوه گسترش زبان‌های هندواروپایی و حتی برتری نژادی برخی اروپاییان را داشته‌اند و برای اصالت بخشیدن به این فرضیه نیاز به یک نام اصیل و باستانی داشته‌اند، نام آریایی را که ریشه در زبان‌های سانسکریت و ایران باستان داشته، به امانت گرفته و به نوعی مورد سوء‌استفاده قرار داده‌اند. همزمانی این سوءاستفاده علمی دانشمندان اروپایی در قرون نوزدهم و بیستم میلادی با سیاست‌های ملی‌گرایانه وقت و تبلیغات وسیع و آموزش اینکه ایرانیان ریشه در جمعیت‌های آریایی/ اروپایی دارند، در طول چندین دهه این باور غلط را در ذهن ما ایرانیان ایجاد کرده است که در حدود چهار هزار سال قبل قبایلی که به زبان‌های هندواروپایی صحبت می‌کرده‌اند (و دانشمندان اروپایی آنان را آریایی نام نهاده‌اند)، از شمال وارد فلات ایران شده و جایگزین اقوام بومی ایران شده‌اند و ما ایرانیان امروزی از اعقاب این آریاییان مهاجر هستیم».

ایشان همچنین آورده‌اند: «تئوری مهاجرت اقوامی از اروپای شرقی به ایران (که به غلط و حتی عمداً توسط عده‌ای از دانشمندان اروپایی نام آریایی بر آنان نهاده شده و جایگزینی اقوام بومی توسط آنان یک فرضیه غلط و نژادپرستانه وارداتی است».

و این سخنان همان واقعیتی است که این نگارنده در کتاب‌های «مهاجرت‌های آریاییان» (چاپ نخست 1381) و «ایران چیست» (چاپ 1390)، و جهانشاه درخشانی در کتاب «آریاییان، مردم کاشی و دیگر ایرانیان» (چاپ 1382)، و کسان دیگری که در پسگفتار چاپ سوم کتاب مهاجرت‌های آریاییان از آنان یاد کرده‌ام، بر آن تأکید و تکیه کرده‌اند. خوشحالم که ایشان نیز از دید دانش و مطالعات خود شواهد دیگری بر درستی آن یافته‌اند.

هر چند که بخشی از سخنان دیگر ایشان که مدعی تفاوت نژادی ساکنان ایران با ساکنان ترکیه و کشورهای عرب‌زبان می‌شوند، ضمن اینکه می‌تواند به شکل دیگری مستمسک فجایعی احتمالی شود، ادعایی بی‌اساس و شائبه‌برانگیز است. گویا فراموش شده است که این مرزها عمری صد ساله دارند و هیچگاه دیوار آهنین نبوده‌اند.

البته این جوابیه با تیتری غلط‌انداز و با برخی تناقض‌ها در محتوا همراه است که مشخص نیست منشأ آن اشتباه یا دستکاری احتمالی بی‌بی‌سی است یا چیزی دیگر. برای مثال در یکجا اینکه ایرانیان اعقاب آریاییان هستند، باوری غلط نامیده شده و در جای دیگری عیناً بر چنین تعبیری صحه گذارده شده است. ایراد سخنان چند پهلو و متناقض که هر کس بتواند محتوای دلخواه خود را از آن بیرون بکشد و مدعی نیز بتواند به هر شکل دلخواه آنرا توجیه کند، کار شایسته و عالمانه‌ای نیست و نیاز به دقت بیشتری در انتخاب رسانه و شکل بیان دارد.

نامواژه «آریایی» مفهومی در گستره نژاد و قومیت نبوده و سندی مبتنی بر آن به دست نیامده است. این نام صرفاً دارای مفهومی فرهنگی و جغرافیایی بوده و به مرور زمان جای خود را به واژه جدیدتر «ایران» داده است. به عبارت دیگر، هر آن مفهومی که از نامواژه «ایران» بر می‌آید، همان است که از نامواژه «آریایی» بر می‌آمده است. انتساب و بار کردن مفاهیم نژادی بر این مفهوم در سده نوزدهم میلادی و در زمان سلطه استعمار بریتانیا روی داد که نگارنده مطلب مستقلی در باره آن در دست تألیف دارد.

امیدوارم دوستان و خوانندگان گرامی و علاقه‌مندان به فرهنگ و تمدن ایران توجه داشته باشند که هر دو ادعای به ظاهر متناقضی که یکی از آنها «ایرانیان را از نژاد آریایی می‌داند» و دیگری «ایرانیان را نژاد آریایی نمی‌داند» دو لبه متضاد و مشترک‌المنافع یک قیچی هستند و برای انگاره‌های نژادپرستانه و نفاق‌افکنانه وضع شده‌اند. باشد تا ایرانیان خردمند هرگز به دام چنین تله‌هایی در نیفتند.





نظرات() 

مغالطه آریاییان و بومیان

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-03:05 ب.ظ


متدوال است که گفته می‌شود مردمان امروزه ایران بازماندگان آریاییانی هستند که از سرزمین‌های دوردستِ شمالی به سرزمین فعلی ایران کوچ کرده‌اند و مردمان بومی و تمدن‌های این سرزمین را از بین برده و خود جایگزین آنان شده‌اند. نگارنده ابتدا این ادعا را در کتاب «مهاجرت‌های آریاییان» با تردید مواجه کرد و سپس‌تر از این فراتر رفت و وجود نژادی به نام آریایی را منکر شد و با اتکای به انبوهی از شواهد، آنرا ساخته و پرداخته نژادپرستان و عوامل سلطه استعماری بریتانیا دانست. اما با این حال در این میان پرسش‌هایی پیش می‌آید که پاسخ به آنها به عهده باورمندان به فرضیه مهاجرت آریاییان به ایران است:

1- اگر نژاد آریایی به سرزمین فعلی ایران مهاجرت کرده و مردمان بومی این سرزمین را از بین برده‌ است؛ چگونه می‌توان این نژاد را «آزاده» و «نجیب» دانست و چگونه می‌توان به نژادی افتخار و مباهات کرد که دست به یک نسل‌کشی سراسری در فلات ایران زده است؟

2- و اگر این نژاد آریایی دست به قتل‌عام و نابودی مردمان و تمدن‌های شرق باستان در فلات ایران نزده، بلکه با آنان به گونه‌ای مسالمت‌آمیز ادغام و ترکیب شده‌ است، اکنون چگونه می‌توان خود را آریایی نامید؟ بخصوص که انواعی از مهاجرت‌های بزرگ و کوچک دیگر به فلات ایران رخ داده است؟

3- در هر صورت، چه حالت اول درست باشد و چه حالت دوم، چگونه می‌توان بازمانده‌های فرهنگ‌ها و تمدن‌های «پیش‌‌آریایی» همچون تمدن‌های شهرسوخته، جیرفت، سیلک، حصار، و بسیاری تمدن‌های درخشان دیگر پیش از مهاجرت آریاییان را به نفع خود مصارده کرد و یافته های کشف شده در کاوش‌های باستان‌شناختی (مثلاً چشم مصنوعی و جراجی جمجمه شهرسوخته) را جزو شناسنامه و سابقه و «تاریخ» خود بشمار آورد؟ نمی‌توان هم خود را از نسل آریاییانی دانست که حدود سه هزار سال پیش به این سرزمین مهاجرت‌ کرده‌اند و هم تمدن‌های شش هزار ساله همین سرزمین را متعلق به خود دانست.

4- و نیز چگونه می‌توان مردمان عراق و فلسطین و عربستان و دیگر جاها را آریایی ندانست، درحالیکه به موجب منابع بی‌شمار تاریخی می‌دانیم که کوچ‌های فراوان و متعددی از ایران به این سرزمین‌ها روی داده است. برای مثال می‌دانیم که مقدسی در احسن‌التقاسیم زبان رایج ساکنان سواحل غربی عربستان را زبان فارسی دانسته و یا شهر تیسفون در عراق امروزی به مدت صدها سال پایتخت ایران بوده است. آیا این نژاد آریایی (به فرض وهمی نبودنش) از هزاران سال پیش تا به امروز به مرزهای سیاسی‌ای که حدود 150 سال عمر دارند، وفادار بوده‌اند؟

اینها تناقضات و لغوهایی هستند که بی‌گمان هیچ ذهن بیداری نمی‌تواند همه آنها را با هم بپذیرد. توضیح و پاسخ به این پرسش‌ها و تناقضات (و پرسش‌ها و تردیدهای دیگر که قبلاً بیان کرده بودم) به عهده باورمندان به فرضیه موهوم نژاد آریایی و مهاجرت آنان به سرزمین فعلی ایران است.

اما از نظر نگارنده تناقضی وجود ندارد. چرا که معتقد است نژادی به نام آریایی وجود خارجی ندارد که به ایران کوچ کرده باشد و دست به قتل‌عامی نیز نزده است. در نتیجه تمامی یافته‌های باستانی ایران از کهن‌ترین روزگاران، جزو پیشینه و دارایی‌های فرهنگی و تاریخ و تمدن مردمان امروزی فلات ایران است.

سناریوی نژاد آریایی بد طراحی و تنظیم شده است. اما گویا برای میزان ادراک مخاطبان کفایت می‌کرده است.





نظرات() 

بی‌بی‌سی و نژاد آریایی

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-03:01 ب.ظ


در روزهای اخیر تعداد زیادی از خوانندگان پژوهش‌های ایرانی نظر مرا در مورد مصاحبه‌ای که بی‌بی‌سی با عنوان «اکثر ایرانیان نژاد آریایی ندارند» منتشر کرده، جویا شدند. در این زمینه چند نکته‌ای را موقتاً عرض می‌کنم:

در ابتدا باید گفت با توجه به اینکه نتیجه تحقیق آقای مازیار اشرفیان بناب (مشخصاً در این زمینه) تاکنون منتشر نشده و ادعاهای فعلی در حد مصاحبه‌ای چند دقیقه‌ای است، عملاً امکان نقد یا پاسخگویی بدان وجود ندارد.

– چنانچه این مطالعات مبتنی بر روش‌های پذیرفته‌شدهٔ علمی بوده باشد، جای خوشنودیست از اینکه گاه بگاهی شواهد جدیدی در رد فرضیه موهوم مهاجرت نژاد آریا به دست می‌آید. ادعای مهاجرت و حتی اصطلاح «نژاد آریایی» و بهره‌گیری‌های فاشیستی مبتنی بر آن، در اصل آشی بود که بریتانیا در سده نوزدهم پخته بود (بنگرید به «اردشیر و شاپور ریپورتر: عاملان سلطه بریتانیا در ایران»). نگارنده با اشتیاق منتظر است تا نتیجه آن پژوهش که ممکن است تکمیل‌کننده پژوهش‌های قبلی‌اش در «رد فرضیه موهوم مهاجرت آریاییان» باشد را بخواند.

– این کلیپ به شکل فعلی‌اش که صرفاً یک مصاحبه ناقص و آشفتهٔ تلویزیونی و همراه با تیتر و توضیحاتی نژادگرایانه و بی‌ربط به سخنان مصاحبه‌شونده است، ارزش استناد و اتکا را ندارد. چنانکه مصاحبه رادیو فرانسه با نگارنده در زمینه «این نژاد آریایی تعریفش چیست؟» به نحوی ادیت و منتشر شد که مفهوم و منظور اصلی که رد فرضیه مهاجرت بود، بکلی از دست رفته بود.

– در عجبم که کسانی بر اساس تیتر این کلیپ به پاسخگویی پرداخته‌اند. در حالیکه تیتر و توضیحات پیوست به آن ارتباط مستقیمی به سخنان مصاحبه‌شونده نداشت و بیشتر نوعی تحریف و ماجراجویی هدفمند بود که توانست عده‌ای زیادی را به تله خود بکشاند.

– در این برنامه در مورد روش‌های گردآوری جامعه آماری (که مهمترین و اساسی‌ترین بخش چنین مطالعات میدانی‌ای است)، مطلقاً توضیحی داده نشده و از طرف دیگر، متداول نیست که چنین مصاحبه‌ها و ادعاهایی قبل از انتشار نتیجه پژوهش انجام شود. این دو در کنار یکدیگر سوءظن برانگیز می‌نماید.

– همچنین یک کار پژوهشی باید بتواند بر روی پای خودش بایستد و مستقلاً از عهده بر آید. چسباندن آثار پژوهشی به تیترها یا دانشگاه‌ها و یا عناوین دهان‌پُرکن، متداول نیست و موجب ایجاد شائبه‌هایی خواهد شد. بخصوص پژوهش‌هایی که هنوز عملاً وجود خارجی ندارند.

– در پایان به جناب آقای اشرفیان بناب پیشنهاد می‌کنم که چنانچه روزی قصد انتشار مطالعات خود را داشتند، از رسانه‌ای به غیر از رسانه‌های بریتانیایی استفاده کنند. چرا که سابقه بریتانیا در ایجاد و گسترش نزاع‌ها و نفاق‌های قومیتی در کشورهای خاورمیانه، دستاورد ایشان را تقلیل و تضعیف خواهد کرد.

همچنین بنگرید به: تکذیب‌نامه آقای اشرفیان پیرامون مصاحبه بی‌بی‌سی و ماجرای نژاد آریایی





نظرات() 

شاهنامه فردوسی و بیت ساختگی پدر در پدر آریایی نژاد

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-02:58 ب.ظ


تاکنون نمونه‌های فراوانی از ادعاهای مجعول آریاانگاران را معرفی کرده‌ام. تعداد و تنوع این جعلیات بیش از آن است که بتوان حتی به اندکی از همه آن پرداخت. تاریخ و فرهنگ و هویت ایران چونان کالا و ملعبه‌ای در دست اینان رو به تباهی می‌رود و جالب اینکه خود را نگاهبان فرهنگ ایران نیز می‌دانند و می‌نامند.

این عده اخیراً بیتی را به فردوسی منسوب کرده‌اند تا بتوانند سکوت شاهنامه و فردوسی در قبال نام و مفهوم ساختگی «نژاد آریایی» را به‌زعم خود جبران کنند و سندی از شاهنامه برای آن ترتیب دهند: «پدر در پدر آریایی نژاد/ ز پشت فریدون نیکو نهاد».

این در حالی است که نام‌های «آریا» و «آریایی» هرگز در شاهنامه فردوسی بکار نرفته‌اند. اینکه چنین نادرستی‌ای را می‌توان به سادگی به عده زیادی باوراند، نشان‌دهنده این است که شاهنامه فردوسی به‌رغم انبوهی از ادعاها و ستایش‌ها که پیرامون آن می‌شود، تا چه اندازه میان ما غریب و ناشناخته است که هر سوداگر از راه‌رسیده‌ای می‌تواند در روز روشن و در میان خیل عاشقان، آنرا جعل و تحریف کند. دریغ بر شاهنامه و دریغ بر فردوسی.





نظرات() 

ماه‌آفرید در شاهنامه فردوسی

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-02:56 ب.ظ


سرگذشت رنج انسان و به ویژه رنج زنان به روایت شاهنامه فردوسی از نکات مغفول مانده در مطالعات ایرانی است. زنانی که عمدتاً به کنیزی حرمسرای پادشاهان و ابزار هوسبازی آنان گمارده می‌شدند و فردوسی روایتگر راستین رنج‌های آنان بوده است. برای نمونه می‌توان از «ماه‌آفرید» یاد کرد که نام سه تن از زنان یاد شده در شاهنامه است:

ماه‌آفرید 1: یکی از کنیزان حرمسرای ایرج که از او باردار شده بود. (پادشاهان و پهلوانان پس از فریدون- همچون منوچهرشاه- از نسل دختری هستند که محصول همخوابگی ایرج با این کنیز بوده است. در نتیجه نسل این پادشاهان ایران- برخلاف نسل سلمیان و تورانیان- از طریق پدری به فریدون نمی‌رسد).

ماه‌آفرید 2: دختر تور که کیخسرو به هنگام بدرود با کنیزان خود از او یاد می‌کند.

ماه‌آفرید 3: یکی از سه خواهری که بهرام گور او و دو خواهر دیگرش را یکجا تصرف می‌کند و پس از اینکه در حال مستی با هر سه دختر گرد می‌آید، آنان را به جمع صدها زن حرمسرای خود اضافه می‌کند.

برای آگاهی بیشتر بنگرید به: داستان‌های فریدون، جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب، و بهرام گور در نسخه‌های گوناگون شاهنامه و از جمله در: شاهنامه فردوسی، چاپ مسکو، ۱۹۶۸، جلد پنجم، صفحه 409؛ جلد هفتم، صفحه ۳۳۱ تا ۳۳۴ و ۳۴۰ تا ۳۴۶٫





نظرات() 

تحریف شاهنامه فردوسی برای مقاصد ناسیونالیستی

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-02:54 ب.ظ


فردوسی نه ستایشگر کورکورانه ایران و پادشاهان ایران است و نه ستایشگر توران و پادشاهان توران. او ستایشگر نیکی و رفتارهای انسانی است، چه از سوی ایرانیان بوده باشد و چه از سوی تورانیان و دیگران. او نیکی را از سوی هر کس که بوده باشد، پنهان نمی‌کند و با شیواترین سروده‌ها بیان می‌دارد. و بدی را نیز از سوی هر کس که بوده باشد- حتی اگر از سوی محبوب‌ترین قهرمان کتابش یا محبوب‌ترین شاه ایران باشد- باز هم آنها را لاپوشانی نمی‌کند و با صدای بلند و با فاخرترین سروده‌ها به گوش همگان می‌رساند. او از بازگو کردن شکنجه‌گری‌های پادشاهان ایران و گزارش قیام‌های مردمی علیه پادشاهان باکی ندارد و به هیچ انگیزه‌‌ای آن رویدادها را نادیده نمی‌گیرد.

اگر فردوسی در زمان ما می‌زیست، بی‌گمان از سوی آریاگرایان و کورش‌پرستان به دشمنی با ایران و فرهنگ ایران متهم می‌شد، چرا که مجموعه گزارش‌های فردوسی از زشت‌کاری‌ها و خشونت‌ورزی‌ها و تبهکاری‌های پادشاهان و پهلوانان ایران به اندازه‌ای فراوان و متنوع است که هیچ منبع دیگری- اعم از ایرانی یا غیر ایرانی- به پای آن نمی‌رسد. گزارش‌هایی که عموماً نادیده گرفته می‌شوند و تحریف می‌گردند تا عامه مردم متوجه آنها نشوند.

اما این رویکرد انسانی فردوسی باب طبع نژادگرایان و ملی‌گرایان نیست و اینان می‌کوشند تا به هر طریق ممکن در ابیات فردوسی دست ببرند و یا اینکه ابیات مجعولی را بدو منسوب کنند تا بتوانند از شاهنامه و فردوسی برای مقاصد خود بهره‌برداری کنند. (برای نمونه بنگرید به: «شاهنامه فردوسی و بیت ساختگی پدر در پدر آریایی نژاد»). 

یکی دیگر از تحریف‌هایی که با استناد به شاهنامه انجام می‌شود و به فردوسی منسوب می‌گردد، انتساب این بیت مشهور به ایران و ایرانیان است: «اگر سر به سر تن به کشتن دهیم/ از آن به که کشور به دشمن دهیم». در حالیکه به گزارش فردوسی، گوینده این سخن ایرانیان یا شاه ایران نبوده است؛ بلکه از زبان افراسیاب است که شاه توران بوده و این سخن را به هنگام حمله ایران به توران بر زبان رانده است.

بیت دیگری نیز که از آن برای همین مقاصد بهره‌برداری می‌شود، عبارت است از بیت مشهور «دریغ است ایران که ویران شود/ کنام پلنگان و شیران شود». این بیت نیز نه در مواجهه با دشمنان ایران، که از زبان ایرانیان و علیه کیکاووس‌شاه گفته شده است. آنان به رستم پناه برده بودند و از او خواسته بودند تا ایران را از نابکاری‌های کیکاووس نجات دهد. هر چند که این بیت الحاقی نیز دانسته شده است؛ چنانکه عمده مصصحان و پژوهشگران شاهنامه (و از جمله ملک‌الشعرای بهار، مجتبی مینوی و جلال خالقی مطلق) بیت‌های مشهور «چو ایران مباشد تن من مباد/ بدین بوم و بر زنده یک تن مباد» و «هنر نزد ایرانیان است و بس/ ندادند شیر ژیان را به کس» را نیز به دلیل اینکه در اقدم نسخ شاهنامه دیده نشده، الحاقی می‌دانند و آنرا سخن فردوسی نمی‌دانند. بهار و مینوی در واکنشی صریح این جعلیات را از ساخته های جدید دانسته و به این روش و اعمال اعتراض کرده‌اند.

مجتبی مینوی در باره بیت جعلی «چو ایران نباشد تن من مباد» گفته است:‌ «این بیت از فردوسی نیست. در تمام شاهنامه چنین بیتی نیست. یک وقتی یک کسی دلش خواسته است چنین بیتی بسازد و به فردوسی نسبت دهد. اشعار بی‌پدر و مادر را پهلوی هم قرار داده‌اند و اسم آن را شاهنامه گذاشته‌اند. بنده وقتی می‌گویم این شعر مال فردوسی نیست، می‌گویند آقا تو وطن‌پرست نیستی. افرادی می‌خواهند احساسات وطن‌پرستی مردم را بدین ترتیب تحریک کنند و بالا بیاورند. هر چه دلشان خواست در آن می‌گنجانند و هرچه در آن گنجانیده شده، قبول می‌کنند و می‌گویند این شاهنامه ملت ایران است».

بیت مشهور «چو ایران نباشد تن من مباد/ بدین بوم و بر زنده یک تن مباد» نه تنها به گفته اجل شاهنامه‌پژوهان، شعری تقلبی و نوسروده و الحاق شده به شاهنامه است، که جان و روان و اندیشه فردوسی بدور است از چنین دستورالعمل و توصیه‌نامه فاشیستی و ضدبشری که توجیه‌گر آدمکشی و نسل‌کشی و قتل‌عام عمومی کل ساکنان یک کشور است. دشنامی ناروا و بی‌پروا به آن فردوسیِ خردمند بیداردلی است که حتی «آزردن موری» را نیز نهی می‌کند؛ تا چه رسد به توجیه مرگ و تبلیغ نثار جان انسان‌ها بخاطر کشوری که اگر مردمانش نباشند، موجودیتش معنایی ندارد.

کشورها از انسان‌ها تشکیل می‌شوند و در نتیجه موجودیت انسان‌ها بر موجودیت کشورها اولویت دارد. چنین ابیات و شعارهایی چیزی نیست جز نیرنگ‌هایی برای تحریک احساسات توده‌ها به منظور جان‌نثاری و قربانی کردن خویش به پای «قدرت حاکمه».

فردوسی میهن‌دوستی واقع‌گرا است که بیش از هر چیز به راستی و انسانیت بها می‌دهد، اما یک ملی‌گرای متعصب و تمامیت‌خواه نیست که ناجوانمردانه هر آن نیکی را از آن ایرانیان بداند و هر آن زشتی را متعلق به تورانیان و دیگران.

ناپسند است از یک سو تمجید فردوسی و از سوی دیگر تحریف سروده‌های او.

به کسانی نیز که از روی ترک و توران‌گرایی به رد و تحقیر شاهنامه می‌پردازند، پیشنهاد می‌کنم بجای چنین روشی به دنبال آشنایی با شاهنامه و تحقیق در آن بپردازند. آنگاه خواهند دید که عده‌ای از آریاگرایان با تحریف و شعارهای سطحی، شاهنامه را ملک خود دانسته‌اند و آنرا همانگونه که خود دوست داشته‌اند در اذهان عموم جا انداخته‌اند و نه آنگونه که در واقعیت وجود دارد. فردوسی نیکی و بدی را از سوی هر کس که بوده، کتمان نکرده و بیان داشته است. حتی نیکی‌های که فردوسی برای تورانیان قائل شده است، از نظر تنوع و فراوانی همسنگ ویرانگری‌های شاهان ایران است. می‌توان بجای اینکه در تفرقه‌اندازی میان مردم و نفاق‌های قومیتی آلت دست استعمارگران و رسانه‌های وابسته بدان‌ها شویم، انسانیت و اتحاد و اتفاق را از فردوسی بیاموزیم که روایتگر راستین و منصف تمامی مردمان مشرق زمین است.

برای آگاهی بیشتر بنگرید به: بهار، ملک‌الشعرا، فردوسی نامه، تهران، ۱۳۴۵، صفحه 165؛ فردوسی و ادبیات حماسی، مجموعه سخنرانی‌های نخستین جشن طوس، تهران، 1355، صفحه 167.





نظرات() 

شاهنامه فردوسی و نگاه به زنان در ایران باستان

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-02:46 ب.ظ


وضعیت زنان در شاهنامه فردوسی به اندازه‌ حقوق زنان در متون پهلوی زرتشتی اسفبار نیست. اما با این حال نشانگر چگونگی نگاه جامعه به زن است. این نگاه را فردوسی با رویکرد واقع‌گرایانه و متکی به منابع خود، به خوبی ثبت کرده است. از صفات نیک زنان در شاهنامه بسیار گفته و نوشته‌اند، اما صفات دیگر معمولاً نادیده انگاشته می‌شوند، سانسور می‌گردند و یا با لطائف‌الحیلی توجیه می‌گردند. اما بیت‌های زن‌ستیزانه در شاهنامه بیش از آن است که همه آنها قابل توجیه و انکار باشند. توجیه و انکار آنها به منزله نادیده انگاشتن رنج های بشری و ظلم مضاعفی در حق زنان است. چنانکه ترتیب دادن و ترویج نقاشی‌های تخیلی و رؤیایی و آرمانی از زنان هخامنشی، علاوه بر اینکه عملی خودفریبانه و دیگرفریبانه است، نمونه دیگری از همان ظلم مضاعف نیز بشمار می‌رود. چرا که هخامنشیان زنان را حتی لایق آن نمی‌دانسته‌اند که نقشی از آنان را بیاورند و یا نامی از آنان ببرند، و از سوی دیگر شواهد فراوانی از بیگاری کشیدن و بردگی و بهره‌کشی جنسی از زنان در عصر هخامنشی وجود دارد که قبلاً به آنها پرداخته‌ایم.

با اینکه تعداد شخصیت‌های زن شاهنامه زیاد نیست و همان تعداد نیز بجز معدودی استثناء، شخصیت‌های کلیدی شاهنامه نیستند، اما با توجه به رفتار و گفتار همان عده قلیل می‌توان تا اندازه‌ای به نگاه جامعه به زن پی برد.

نگاه عمومی و غالب جامعه به زن که در شاهنامه فردوسی تجلی یافته است، نگاهی آکنده از تحقیر و خوارمایگی است. شخصیت‌های زن معمولاً منزلتی به اندازه مردان ندارند و مردان به دفعات آنان را سرزنش و تحقیر می‌کنند. بخصوص رستم که بزرگترین شخصیت شاهنامه است، مکرراً زنان را نکوهش و سرزنش می‌کند.

بیشتر زنان شاهنامه، شخصیت‌های منفی و مکار و نیرنگ‌باز و هوسباز هستند. چنانکه تئودور نولدكه در کتاب حماسه ملی ایران در باره مقام زن در شاهنامه گفته است: «در شاهنامه زنان نقش فعالی ایفا نمی‌كنند و تنها زمانی ظاهر می‌شوند كه هوس یا عشقی در میان باشد». در شاهنامه، دایه‌ها و خدمتکاران زنان درباری و شاهزاده‌‌‌ها دلال محبت هستند و موجبات کامیابی خانم خود از مردان مورد علاقه‌اشان را ترتیب می‌دهند. رودابه به نیرنگ و به واسطه زن نیرنگ‌باز دیگری با زال خلوت می‌کند. گردآفرید، سهراب را به نیرنگ فریب می‌دهد. سودابه به ناپسری خود نظر دارد و بر ناکامی خود با انواعی از دروغ‌ها و تهمت‌ها سرپوش می‌گذارد و در نهایت موجب مرگ او می‌شود. منیژه هوسباز و نیرنگ‌باز است و برای کامیابی از بیژن او را بیهوش می‌کند و به کاخ تورانیان می‌برد. همای بخاطر از کف ندادن احتمالی قدرت، فرزند نوزاد خود را به آب می‌سپرد. گلنار دزد و هوسباز و خائن است. دختر اردوان خائن و نیرنگ‌باز و شوهرکُش است. مالکه هوسباز و خائن و نیرنگ‌باز است. گُردیه هوسباز و خائن و شوهرکُش است تا بتواند به حرمسرای خسرو پرویز راه یابد. خاتون خائن و ابله و جاعل است. شیرین هوسباز و حسود و دغلکار است و مریم را پنهانی می‌کشد تا جایگاه بهتری در حرمسرای پرویز به دست آورد.

مهراب دختران را شایسته مرگ می‌داند: «مرا گفت چون دختر آید پدید/ ببایستش اندر زمان سر بُرید».

افراسیاب دختران را موجب بداختری می‌داند: «کرا از پس پرده دختر بود/ اگر تاج دارد بداختر بود».

قیصر دختران را موجب عیب و ننگ می‌داند: «چنین داد پاسخ که دختر مباد/ که از پرده عیب آورد بر نژاد».

فردوسی پس از داستان سودابه، نکوهش زنان را می‌آورد که: «به کاری مکن نیز به فرمان زن/ که هرگز نبینی زنی رایزن».

او وظیفه اصلی زن را زاییدن فرزند پسر آورده است و بس: «زنان را همین بس بود یک هنر/ نشینند و زایند شیران نر» و «چو فرزند شایسته آمد پدید/ ز مهر زنان دل بباید بُرید».

او همچنین زنان را در بند غریزه جنسی می‌داند و توصیه می‌کند که در نزد زنان نمی‌باید از مردان سخن راند: «چه نیکو سخن گفت آن رای زن/ ز مردان مکن یاد در پیش زن».

و دل زن را جایگاه دیوان می‌داند: «دل زن را همان دیو هست جای/ ز گفتار باشند جوینده رای».

اسفندیار زنان را برملا کننده راز می‌داند: «که پیش زنان راز هرگز هرگز مگوی/ چو گویی سخن بازیابی به کوی».

رستم مرگ را بهتر از فرمان زن می‌داند: «کی کاو بود مهتر انجمن/ کفن بهتر او را ز فرمان زن» و «سیاوش به گفتار زن شد به باد/ خجسته زنی کاو ز مادر نزاد».

و نیز همو زنان را به سختی نکوهش می‌کند و کار آنان را فقط خوردن و خوابیدن می‌داند: «زنان را از آن نام ناید بلند/ که همواره در خوردن و خفتن‌اند».

با این حال، زنان و دختران هنرمند و خوب تربیت شده‌ای نیز وجود دارند. اما تعریف این دختران چنین است که بتوانند در حضور شاه به رقص و آواز و پایکوبی و چنگ‌نوازی بپردازند و دل شاه را به دست آورند تا از آنان کامیاب شود. دخترانی همچون آرزو و سه دختر برزین دهقان.

نگاه عمومی جامعه، زن خوب را زنی می‌داند که شوهر از او راضی و خندان باشد: «بهین زنان جهان آن بود/ کز او شوی همواره خندان بود».

و نیز زن را در ردیف خوراک و پوشاک و مسکن، یکی از نیازهای مردان قرار می‌دهد: «چنان دان که چاره نباشد ز جفت/ ز پوشیدن و خورد و جای خفت».

حتی از نظر زنان نیز ویژگی‌های نیک زن عبارت است از: زاییدن فرزند پسر و داشتن حجاب. چنانکه شیرین می‌گوید: «دگر آنکه فرزند پسر زاید او/ ز شوی خجسته بیفزاید او، سدیگر که بالا و رویش بود/ به پوشیدگی نیز مویش بود».

برای آگاهی بیشتر بجز شاهنامه فردوسی بنگرید به: سرامی، قدمعلی، از رنگ گل تا رنج خار- شکل‌شناسی قصه‌های شاهنامه، چاپ سوم، تهران، 1378، صفحه 693 تا 708؛ رستگار فسایی، منصور، فرهنگ نام‌های شاهنامه، چاپ دوم، تهران، 1379.





نظرات() 

ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﯾﮏ ﻣﻠﺖ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ؟

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:54 ق.ظ

ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﯾﮏ ﻣﻠﺖ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ؟

ﺯﺑﺎﻧﻬﺎ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺩﻻﯾﻞ ﻣﻌﻘﻮﻝ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺍﺳﺖ.

ﺍﯾﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺮﺭﺳﯽ ﺷﻮﺩ. ﻭ ﺑﺎ ﺍﺭﺍﺋﻪﺩﻻﯾﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻭ ﺍﺳﻨﺎﺩ ﻣﺘﻘﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺑﺎﻭﺭ ﮐﻨﻨﺪ. ﻣﻨﺘﻬﺎ ﺗﺌﻮﺭﯼ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥﺑﻪ ﺗﺮﮐﯽ ﮐﻤﯿﺘﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺍﻭﻝ ﻟﻨﮓ ﺍﺳﺖ. ﻣﻦ ﺧﻮﺩﻡ ﺧﯿﻠﯽ ﺗﻼﺵ ﮐﺮﺩﻡ ﺗﺌﻮﺭﯼ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺯ ﺗﺮﮐﯽﺑﻪ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺭﺍ ﺑﺎﻭﺭ ﮐﻨﻢ. ﻭﻟﯽ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﺻﻮﺭﺕ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻝ ﻧﺪﯾﺪﻡ. ﺯﯾﺮﺍ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺻﻮﺭﺕﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺭﺥ ﺩﻫﺪ : 

 

1- ﻗﻮﻡ ﻣﻬﺎﺟﻢ ﺍﻗﻠﯿﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺑﺎ ﺳﻼﺡ ﻭ ﺯﻭﺭ ﻭ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﻭ ﭘﺮﻭﺭﺵﺳﺮﺍﺳﺮﯼ ﻭ ﺭﺍﺩﯾﻮ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻥ ﺍﺩﺍﺭﺍﺕ ﭘﯿﭽﯿﺪﻩ ﺩﺭ ﺳﺎﺯ ﻭ ﮐﺎﺭ ﻭ ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺪﺭﻧﯿﺴﻢ ﻭ ﺧﻔﻘﺎﻥ ﻫﻤﻪ ﺭﺍﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﻭﺍ ﺩﺍﺭﺩ. ﮐﺎﺭﯼ ﮐﻪ ﺍﻻﻥ ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﺩ ﻭ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﺟﺎﻟﺒﯽ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪﺍﺳﺖ ﻭﻟﯽ ﺗﺎ ﺣﺪﯼ ﺩﺭ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺮﮐﺰﯼ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺑﺎ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻏﯿﺮ ﺗﺮﮎ ﺑﺮ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺗﺮﮎ ﺯﺑﺎﻥ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﮔﺬﺍﺷﺘﻪﺍﺳﺖ. ﺗﺮﮐ ﻬﺎ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﺯﻣﻨﻪ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻣﺪﺭﻧﺘﯿﻪ ﻭ ﺩﺭ ﺑﺴﺘﺮ ﺳﻨﺘﯽ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺴﻠﻂ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ، ﻫﯿﭻ ﮔﺎﻩ ﻧﻪ ﻣﺪﺍﺭﺱ ﺳﻨﺘﯽ ﺩﺭ ﺩﺳﺖ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﻭ ﻧﻪ ﺍﺩﺍﺭﺍﺗﯽ ﻭ ﻧﻪ ﺧﻮﺩ ﻣﯿﻞ ﭼﻨﺪﺍﻧﯽ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺗﺮﮐﯽﺩﺍﺷﺘﻨﺪ. ﻫﻤﻪ ﺳﻼﻟﻪ ﻫﺎﯼ ﺗﺮﮐﯽ ﺧﻮﺩ ﺩﺍﻋﯿﻪ ﺩﺍﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ!! ﯾﻌﻨﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺯﺑﺎﻥﺩﺭﺑﺎﺭﯼ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﮔﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﺻﻮﺭﺕ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺑﺎﺷﺪﻧﻪ ﺗﺮﮐﯽ!!

2 - ﻗﻮﻡ ﻣﻬﺎﺟﻢ ﺍﻗﻠﯿﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﻭﻟﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﯿﭽﯿﺪﻩ ﻭ ﻋﻠﻤﯽ ﻭ ﻣﺘﺮﻗﯽﺗﺮ ﺍﺯ ﺑﻮﻣﯽ ﻫﺎ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺑﻮﻣﯿ ﻬﺎ ﺑﺮﺍﯼ ﮐﺴﺐ ﻋﻠﻢ ﻭ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻠﻤﯽ ﻧﺎﭼﺎﺭ ﺍﺯ ﯾﺎﺩﮔﯿﺮﯼ ﺁﻥﺯﺑﺎﻥ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ ﻋﻘﺐ ﻧﯿﺎﻓﺘﻨﺪ. ﭼﯿﺰﯼ ﮐﻪ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﺍﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ ﺭﺥ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻧ ﻬﺎﯼﺍﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﻣﺘﺮﻗﯽ ﺍﯼ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﻭ ﺍﻏﻠﺐ ﻫﻤﻪ ﺯﺑﺎﻧ ﻬﺎﯼ ﻓﺒﯿﻠﻪ ﺍﯼ ﺑﯽ ﭘﺸﺘﻮﺍﻧﻪﺍﯼ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﻋﻠﻢ ﻭ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺩﺭ َﺁﻧﻬﺎ ﻧﺒﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻧﺎﭼﺎﺭ ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﻓﺮﺍﻧﺴﻮﯼ ﻭ ﺍﻧﮕﻠﯿﺴﯽﺭﺍ ﺑﺮﺍﯼ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﮐﻨﻨﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺭﺍﺣﺘﯽ ﺍﯾﻦ ﺯﺑﺎﻧﻬﺎ، ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺩﺍﺭﯼ ﺷﺎﻥ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭﻟﯽ ﺯﺑﺎﻧﻬﺎﯼﻗﺒﯿﻠﻪ ﺍﯼ ﻣﺤﻮ ﻧﺸﺪﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﺑﺎﺯ ﺭﻭﺍﺝ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻭﻟﯽ ﮐﺎﺭﺑﺮﺩ ﻋﻠﻤﯽ ﻭ ﺁﻣﻮﺯﺷﯽ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽﻧﺪﺍﺭﻧﺪ. ﺍﮔﺮ ﺑﺎ ﺍﯾﻦ ﻣﻨﻄﻖ ﺑﯿﺎﻧﺪﯾﺸﯿﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﺗﺮﮐﯽ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﻣﺘﺮﻗﯽ ﻭ ﭘﯿﭽﯿﺪﻩ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﻋﻠﻢﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮﻣﯿﺎﻥ ﺍﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﺎﭼﺎﺭ ﺍﺯ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﺁﻥ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻃﯽ ﻗﺮﻭﻥﺩﺭ ﻣﺪﺍﺭﺱ ﺳﺮﺍﺳﺮﯼ ﻭ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎه هاﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﺎﻝ ﻫﯿﭻ ﺭﺩﯼ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺪﺍﺭﯾﻢ ﺍﯾﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﺭﺍ ﯾﺎﺩﮔﺮﻓﺘﻪ ﻭ ﺑﻪ ﻓﺮﺯﻧﺪﺍﻧﺸﺎﻥ ﯾﺎﺩ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﺯﺑﺎﻧﻬﺎﯼ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﯽ ﺧﯿﺎﻝ ﺷﺪﻩ ﺍﻧﺪ. ﺍﻣﺮﯼ ﮐﻪ ﻣﺪﻋﯿﺎﻥﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﻋﮑﺲ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺍﺩﻋﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﻭﺣﺸﯽ ﺉ ﺍﺯ ﻟﺤﺎﻅ ﻋﻠﻢ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮓﺑﻐﺎﯾﺖ ﺍﺯ ﺁﺭﯾﺎﯾﯽ ﻫﺎﯼ ﺍﺩﻋﺎﯾﯽ ﻋﻘﺐ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ! ﭼﺮﺍﮐﻪ ﺧﻮﺩﺷﺎﻥ ﺧﺪﻣﺘﮕﺬﺍﺭ ﺧﻮﺏ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽﺷﺪﻧﺪ ﺍﺯ ﺑﺲ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻭ ﻓﻀﻞ ﺩﺭ ﭘﺎﺭﺳﯽ ﻭ ﺁﺭﯾﺎﯾﯽ ﺩﯾﺪﻧﺪ!!

3- ﺍﻗﻠﯿﺖ ﻣﻬﺎﺟﻢ ﺯﺑﺎﻧﺶ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺑﺎ ﺭﻭﺍﺝ ﺩﯾﻦ ﺟﺪﯾﺪﺩﺭ ﺑﯿﻦ ﺑﻮﻣﯿﺎﻥ ﺭﻏﺒﺖ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻗﻮﻡ ﻣﻬﺎﺟﻢ ﺍﻓﺰﻭﺩﻩ ﻭ ﻣﺒﻠﻐﺎﻥ ﺩﯾﻨﯽ ﺍﯾﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺳﻔﺎﺭﺵﺩﻫﻨﺪ. ﭼﯿﺰﯼ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻋﺮﺑﯽ ﺷﺎﻫﺪ ﻫﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻗﺒﻄﯿﻬﺎﯼ ﻣﺼﺮ ﻭ ﺳﺮﯾﺎﻧﯽ ﺳﻮﺭﯾﻪ ﻭ ﺁﺳﻮﺭﯼﻭ ﻋﺒﺮﯼ ﻭ ﻏﯿﺮﻩ ﺭﺍ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﯾﻨﮏ ﻫﻤﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻮﻧﻪ ﺍﯼ ﺍﺯ ﻋﺮﺑﯽ ﺭﺍ ﺗﮑﻠﻢﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﻻﺯﻡ ﺑﻪ ﺫﮐﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﺍﯾﻨﻬﺎ ﺧﻮﺩ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺳﺎﻣﯽ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﺮﺑﯽﻫﻢ ﺭﯾﺸﻪ ﺍﺳﺖ ﺗﮑﻠﻢ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ. ﺩﺭ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺍﯾﻨﻬﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﺪﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮﻟﻬﺠﻪ ﻭ ﺑﻪ ﻋﺒﺎﺭﺗﯽ ﮔﻮﯾﺶ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﺮﺍﯾﻨﺪﯼ ﺭﺍﺣﺖ ﺗﺮ ﺍﺯ ﮐﻨﺎﺭ ﮔﺬﺍﺭﯼ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰﺍﺳﺖ. ﻟﯿﮑﻦ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﺮﮐﯽ ﺍﯾﻦ ﻗﻀﯿﻪ ﻣﺼﺪﺍﻕ ﻧﺪﺍﺭﺩ. ﭼﻮﻥ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺩﯾﻦ ﻧﯿﺎﻭﺭﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﮐﻪﺧﻮﺩ ﺩﯾﻦ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻭ ﻋﺠﻤﻬﺎ ﺍﺧﺬ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ. ﺍﻻﻥ ﻫﻢ ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﺍﺻﻄﻼﺣﺎﺕ ﺩﯾﻨﯽ ﻣﺎ ﻓﺎﺭﺳﯽﺍﺳﺖ. ﻣﺜﻼ ﻧﻤﺎﺯ، ﺩﺳﺘﺎﻣﺎﺯ، ﺧﻔﺘﻪ ﻧﻤﺎﺯﯼ، ﻭ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ!!

4 - ﻗﻮﻡ ﻣﻬﺎﺟﻢ ﺍﮐﺜﺮﯾﺖ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺍﻗﻮﺍﻡ ﺑﻮﻣﯽ ﺩﺭ ﺍﻗﻠﯿﺖ ﺑﺎﺷﻨﺪﻭ ﺑﻪ ﻣﺮﻭﺭ ﻗﻮﻡ ﺍﻗﻠﯿﺖ ﺑﻮﻣﯽ ﺩﺭ ﺍﮐﺜﺮﯾﺖ ﺁﺳﯿﻤﯿﻠﻪ ﺷﻮﻧﺪ. ﺑﺮﺍﯼ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳﺮﺥ ﭘﻮﺳﺘﺎﻥ ﺁﻣﺮﯾﮑﺎﯼ ﺷﻤﺎﻟﯽ، ﮐﻪ ﺩﺭ ﺑﯿﻦ ﺍﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﻬﺎﺟﻤﯿﻦ ﺍﺭﻭﭘﺎﯾﯽ ﺁﺳﯿﻤﯿﻠﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﻭﻟﯽ ﺯﺑﺎﻧﺸﺎﻥ ﮐﻼ ﺍﺯ ﺑﯿﻦ ﻧﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻭﺑﺎﺯ ﺧﯿﻠﯽ ﻫﺎ ﺁﻥ ﺯﺑﺎﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﻣﯽ ﺩﺍﻧﻨﺪ ﻭ ﻧﮕﻬﺪﺍﺭﯼ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﻧﻪ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﮐﻪ ﮐﻼ ﻣﺜﻼ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥﺁﺫﺭﯼ ﺑﺮﯾﺪﻩ ﺍﯾﻢ ﻭ ﻫﯿﭻ ﺁﺛﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻧﺪﺍﺭﯾﻢ. ﻭ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎﯼ ﺁﻥ ﺭﺍ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭﺍﯾﻦ ﺻﻮﺭﺕ ﺍﮔﺮ ﺑﭙﺬﯾﯿﺮﻡ ﺍﻗﻮﺍﻡ ﺯﺭﺩ ﭘﻮﺳﺖ ﺗﺮﮎ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮐﻮﭼﯿﺪﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﺍﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪﺭﺍ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺻﻮﺭﺕ ﺍﯾﻦ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﻧﺪﺍﺩﻩ ﺍ ﻧﺪ ﻭ ﻓﻘﻂ ﺍﺯ ﺁﺳﯿﺎﯼ ﻣﯿﺎﻧﻪﺑﻪ ﺍﯾﻨﺠﺎ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﻗﻠﯿﺖ ﺑﻮﻣﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺻﯿﻞ ﺍﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﺤﺴﻮﺏ ﺷﻮﺩ. ﭼﺮﺍ ﮐﻪ ﺍﯾﻨﻬﺎ ﻭﺍﻗﻌﺎ ﺗﺮﮎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﺍﻗﻠﯿﺘﯽ ﺍﺯ ﺑﻮمیان ﺗﺎﺕ ﺩﺭ ﺑﯿﻨﺸﺎﻥ ﺁﺳﯿﻤﯿﻠﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﻧﺪ ﮐﻪﺩﺭ ﺑﯿﻦ ﻫﻤﻪ ﻗﻮﻣﻬﺎ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺍﺳﺖ. ﺍﺯ ﻃﺮﻓﯽ ﺍﮔﺮ ﺍﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮﺩ ﺑﺎﯾﺪ ﺍﯾﻦ ﺍﻫﺎﻟﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮﻣﺜﻞ ﺁﺳﯿﺎﯼ ﻣﯿﺎﻧﻪ ﺯﺭﺩ ﭘﻮﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﻓﻘﻂ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﻗﻠﯿﻠﯽ ﺍﺯ ﺍﻫﺎﻟﯽ ﺗﺮﮎ ﻭ ﻓﺎﺭﺱﻭ ﮐﺮﺩ ﻭ ﻟﺮ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭﯾﮋﮔﯽ ﺯﺭﺩ ﭘﻮﺳﺖ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﻬﺎ ﮐﻤﺘﺮ ﺍﺯ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﻧﯿﺴﺖ!!

5 - ﻗﻮﻡ ﻣﻬﺎﺟﻢ ﻗﻮﻡ ﺑﻮﻣﯽ ﺭﺍ ﻗﺘﻞ ﻋﺎﻡ ﮐﻨﺪ ﻭ ﺍﺣﺪﯼ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎﺭﺍ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﮕﺬﺍﺭﺩ ﻭ ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﺷﻮﺩ. ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺻﻮﺭﺕ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻗﻮﻣﯿﺘﯽ ﺭﺥ ﺩﺍﺩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺳﮑﻨﻪﺟﺪﯾﺪ ﺩﯾﮕﺮ ﺳﮑﻨﻪ ﻗﺪﯾﻢ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ. ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﻫﻢ ﺍﮔﺮ ﺍﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺻﻮﺭﺕ ﺍﯾﻨﻬﺎﯾﯽﺭﺍ ﮐﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺮﮎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻧﻪ ﺗﺮﮎ ﺷﺪﻩ!!

6 - ﺑﻮﻣﯿﺎﻥ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻧﻬﺎﯼ ﻣﺘﮑﺜﺮﯼ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻨﺪﺑﺎ ﯾﮏ ﺩﯾﮕﺮ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺍﯾﺠﺎﺩ ﮐﻨﻨﺪ ﻭ ﺑﺎ ﺁﻣﺪﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﺟﺪﯾﺪ ﺍﯾﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﺣﻠﻘﻪ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﻗﻮﻣﯿﺘﻬﺎ ﻣﯽﺷﻮﺩ. ﯾﻌﻨﯽ ﮔﺮﭼﻪ ﻗﻮﻡ ﻣﻬﺎﺟﻢ ﺍﮐﺜﺮﯾﺖ ﻧﺒﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻭﻟﯽ ﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻪ ﺍﻧﺪ ﻧﻘﺶ ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﯽ ﺑﯿﻦ ﺍﻗﻮﺍﻡﺑﺎ ﺑﺎﺯﯼ ﮐﻨﻨﺪ. ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﺍﯾﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﻣﺼﺪﺍﻕ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﮔﺎﻫﯽ ﻗﺮﺍﯾﻨﯽ ﺍﺯﺁﻥ ﺭﺍ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻥ ﺩﯾﺪ ﻭﻟﯽ ﺗﺮﮐﻬﺎﯼ ﺁﺳﯿﺎﯼ ﻣﯿﺎﻧﻪ ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﯽﺧﻮﺩ ﺑﺎ ﻏﻼﻣﺎﻥ ﻭ ﺯﯾﺮ ﺩﺳﺘﺎﻥ ﻭ ﺣﺘﯽ ﺑﯿﻦ ﺧﻮﺍﺹ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﺍﺯ ﻫﻨﺪﻭﺳﺘﺎﻥ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺁﺳﯿﺎﯼﻣﯿﺎﻧﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﺁﻧﺎﻃﻮﻟﯽ ﻭ ﺑﺎﻟﮑﺎﻥ ﺍﺯ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺩﺭ ﺩﺭﺑﺎﺭﻫﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺯﺑﺎﻥﺩﯾﻮﺍﻥ ﻭ ﺩﺭﺑﺎﺭ ﻭ ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺳﻮﺩ ﺑﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﻘﻮﻝ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂﺗﺮﮐﻬﺎﯼ ﺁﺳﯿﺎﯼ ﻣﯿﺎﻧﻪ ﺩﺭ ﻗﻠﻤﺮﻭﺷﺎﻥ ﺑﺴﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﮐﺎﺭﯼ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﻫﻨﺪﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﻭ ﺑﯿﺶ ﺍﺯ ﺭﺩ ﺗﺮﮐﯽ ﺭﺩ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺭﺍ ﺷﻤﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ.

منبع : وبسایت تركشناسی





نظرات() 

ترک های افشار

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:51 ق.ظ


http://salariyan.blogfa.com/post-5827.aspx



ترک های افشار : ترکی افشار از شاخه اوغوز جنوبی زبان های ترکی اوغوز ( زبان های ترکی مشترک جنوب غربی ) می باشد.

افشارها جزو طوایف 24 گانه اوغوز و یا ترکان غربی هستند و نادر شاه افشار از بزرگان ایل افشار بود که در 1732 م به شاهی رسید و پایه های امپراتوری افشاریان را در خراسان پایه ریزی کرد از قبیله قیرقلو افشار بود.  

ترک های افشار در ایران، ترکیه، سوریه، افغانستان و بین النهرین عراق و بالکان در اروپا زندگی می کنند. در ایران بیشتر در خراسان و مازندارن و کرمان می باشند.

 قرقلو :

نادر از طایفه کوچک قرقلو است و از ایل افشار و افشار ها دسته ای از ترکمانان هستند که مقارن استیلای مغول بر ترکستان از آن دیار مهاجرت کرده و در آذربایجان متوطن شدند و در این سرزمین بودند تا آنکه شاه اسماعیل اول ایشان را کوچانده در ابیورد خراسان مقیم نمود

مطابق دیوان لغات الترک تألیف محمود کاشغری افشارها از ترکان اغوز هستند و طایفه قرخلو یکی از طوایف ایل افشار و ایل افشار جزء هفت ایلی است که به قزلباش معروف بودند (افشار- شاملو- روملو- استاجلو- تکلو-ذوالقدر- قاجار) که در به سلطنت رسیدن شاه اسماعیل صفوی نقش عمده ای داشتند. طایفه قرخلو از نژاد ترکان ترکستان و شمال خراسان می باشند.

در کتب تاریخی این لغات (قرخلو- قرقلو- قریخلو- قریقلو) معمولا به این چهار شکل ثبت شده است. قرقلو به کسره " ق " اول و کسره " ر " و سکون " ق " دوم در زبان ترکی به معنی کشندگان، کشتار کنندگان و کشتارگران و کسانیکه می کشند معنی می شود

قرقلو به ضمه " ق" اول و ضمه "ر" و سکون " ق " دوم در زبان ترکی یعنی نگهبانان – قرقبانان – مرزبانان - مرزداران و قرق کنندگان معنی می شود . 

از لغات الترک محمود کاشغری گرفته تا اینکه الان خیلی از افشارها هم به ترکی حرف می رنند یعنی نژاد و زبان آنان ترک می باشند.   

نطرات :

آلتین قوچانلی : 

یکی از دلایلی که محققین غیر ترک گفته اند نادر ترک نیست این است که قرقلو در معنی کرمانجی می باشد. قرق از کاره و مانج از ماننایی و قرخ در ترکی به معنای۴۰ می باشد و هیچ ارتباطی به افشار ندارد. غافل از اینکه قرق در قرقلو اصلا به معنای ۴۰نیست. با کسره “ ق ” و با کسره “ ر ” . قرماق در ترکی به معنای کشتن و نابود کردن است. مثلا به ته دیگ در ترکی قیرمه می گوییم. قیرماق در معنی برداشتن از روی زمین. یعنی کشتار و نابود کننده. و یا با ضمه " ق " و " ر " قوروقلو. قرقبان ..... پس یکی از ۳دلایل ایشان رد می باشد. ضمنا در خراسان و قاشقایی ها هم الان طایفه قرقلو که فامیلشان قرقلو می باشد و زبان و نژادشان ترکی می باشد وجود دارد.

علی - همدان : 

هیچ نیازی جهت فهماندن ترک بودن نادر شاه برای کسانیکه میگویند نادرشاه ترک نبود نیست ، کتیبه بزرگ به زبان ترکی در ارغونشاه خراسان معروف به کتیبه نادری در تعریف و تمجید از نادر شاه دلیل و کافی و وافی برای آنهاست ، در تاریخ هنگام تاجگذاری نادر در دشت موغان صحبتهای ترکی وی در جهت تجلیل از مهمانان خارجی و اسقف ارامنه موجود است . در ضمن نام افشار که یکی از قبایل معروف ترک است نماینده همه چیز است و نیاز به بحث بیشتر هم نیست .

سالاریان :  

قیر و برخی مشتقات آن  از : قاشقایی سوز لوگو - اسدلله مردانی رحیمی :  

قیر : فعل امر از مصدر " قیرماق " شکستن و کشتن  

قیرغین : کشتار  

قیران : کشتار ، کشتار دسته جمعی، نوعی بیماری که قسمت اعظمی از حیوانات را نابود می کند.

قیرغی : از پرندگان شکاری

قیرماق : شکستن، گسستن، پاره کردن

قیرن : شکننده، درهم کوبنده

قیریچی : کشنده و نابود کننده

قیریم : کشتار و قتل عام، رشته، طناب

قیر آت : اختصاصا نام اسب کوراوغلو

قیرچیق : پاره شدن، بریده شدن 

قیرخ : فعل امر از مصدر " قیرخماق " بمعنای تراشیدن و بریدن

فیرخدیرماق : تراشاندن، بوسیله دیگری پشم حیوان را قیچی کردن

قیرخلیق : دو کارد، وسیله مخصوص قیچی کردن موی حیوانات

قیرق : فعل امر از مصدر قیرقماق : چیدن پشم و مو

قیریچ : صوت بریده شدن یا پاره شدن

قیرخلو : قیرخلی یا قیریقلی : نام طایفه ای از ایل دره شوری

قیریق : نام طایفه ای از ایل گوگلان ترکمن است

قیریم : نام ناحیه ی کریمه روس (ترکان کریمه)، نام تفنگی که اصل آن از کریمه روس وارد شده است 

قور: فعل امر از مصدر " قورماق " بمعنای دایر کردن، تاسیس کردن

قوران : ایجا کننده

قور : فعل امر از مصدر " قوروماق " بمعنای جلو گیری کردن و منع کردن

قوروقچو : قرقچی، محافظ ، نگهبان

قوروق : جای قرق شده، چراگاه قرق شده 

...........

منابع:

1 - نادر شاه آخرین کشورگشای آسیا، نویسندگان : دکتر لارنس لاکهارت، دکتر غلامرضا افشار نادری، دکتر اسماعیل افشار نادری . ص137

2 - تاریخ ایران ، از آغاز تا انقراض قاجاریه ، تالیف : حسن پیرنیا ف عباس اقبال. ص 710

3 - نادر شاه آخرین کشورگشای آسیا، نویسندگان : دکتر لارنس لاکهارت، دکتر غلامرضا افشار نادری، دکتر اسماعیل افشار نادری . ص201

4 - نادر شاه آخرین کشورگشای آسیا، نویسندگان : دکتر لارنس لاکهارت، دکتر غلامرضا افشار نادری، دکتر اسماعیل افشار نادری . صفحات129-





نظرات() 

خداحافظ فردوسی …!!!

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:44 ق.ظ



روز جمعه پس از تصویب تغییر نام میدان ” فردوسی” سلماس به ” انقلاب سلماس” مجسمه فردوسی از میدانی که به نام این شاعر نامگذاری گردیده بود خداحافظی کردملتی که در فرهنگ دیرینه و ادبیات گرانبهای خود اقیانوسی از بزرگان علم و ادب چون؛ ده‌ده قورقود‌ها، نسیمی ها، فیضولی ها، نظامی ها، شمس تبریزی‌ها، شهریار ها و... را دارا میباشد، سزاوار آن نیست که شهرهایش با اسامی مفاخر (نژادپرست) بیگانه مزین شده باشد! نام فردوسی لایق سرزمین تورک ها نیست، امیدواریم تمامی شهرهای آذربایجان از شرّ نام این شاعر "تورک ستیز" پاک گردد.
گوشه ای از تورک ستیزی فردوسی در شاهنامه‌اش:
که کس را ز ترکان نباشد خرد!
---------------------------------
که تورکان بدیدن پری چهر اند!
بجنگ از هنر پاک بی بهره اند
--------------------------------
زتورکان بر آورد ایزد دمار!
همه رنجشنا سر به سر گشت خوار
----------------------------------------
بزرگان تورکان افراسیاب
زگفتن بکردند مژگان پرآب
که ما سربه سر مر تورا بنداه ایم!
به فرمان و زایت سر افکنده ایم!
-----------------------------------
خوار کردن پادشاه توران! افراسیاب و زنش سودابه و همچنین
اسفندیار که در واقع آلپ اَر تونگو هست ( تورانی و تورک بودن!) همیشه هم بد گفته شده ازشون !!
------------------------------
بفرمان کنم ان ز تورکان تهی !
ز گنج نیاکان ما هر چه هست!
---------------------------------
زناکار هر آنکس بدو پیشرو!
زناکار دیده جوانان نو!
دسست درد نکنه واقعا
-----------------------------
که این تورک بدساز مردم فریب
نبیند همی از بلندی نشیب!
--------------------------------
ز ارجاسب ان تورک پلید سترگ!
کجا پیکرش؟ پیکر پیر گرگ!
-------------------------------
نه تورک و نه جادو نه شیر و پلنگ
به گیتی بماناد یل سرفراز!
------------------------------
به صد تورک بیچاره و بد نژاد!
که نام پدرشان ندارید یاد!








شنبه 25 بهمن 1393 ، 08:22:20 یازار :رضا
جواب دندانشکن دیگری از شهریار ملک سخن به دشمنان ایرانزمین و فردوسی بزرگش ( بر گرفته شده از برگه ارجمند آذربایجان بزرگ )
جـهــان را ایـن جـمـال و تـازه رویی
برای جشن فردوسی است گویی
جهـان در حـیرت از فردوسی ماست
همه جا صحبت از فردوسی ماست
بهـار و هرچه در وی هسـت ظاهر
بــود از روح فــردوسـی مـظـاهـر
چمـن را آب و رنگ از خـانه اوست
ســرود بــلبـلان شهـنامه اوست
عجم زنده ز یمن همت اوست
همه عالم گواه خدمت اوست...
دیوان استاد شهریار - جلد 2 - صفحه 818
نمونه های دیگری از اشعار استاد شهریار در ستایش فردوسی , در دیوان شهریار موجود است.

شنبه 25 بهمن 1393
پاسخ :
نظر شهریار برای خودش محترم است اکثریت اذربایجان فردوسی رادوست ندارد

سه شنبه 21 بهمن 1393 ، 23:44:50 یازار :AYDIN
ÇOX GÖZƏL VƏ MÜSBƏT BİR HƏRƏKƏT DİR - BU ADAMIN YAZDIĞI GÜLÜNÇ ƏFSANƏLƏR VƏ AMATORCA ŞERLƏRİ TÜRKLƏRƏ NİFRƏT VƏ İHANƏT VƏ TƏHQİRLƏR LƏ DOLU DUR.
HAL BU Kİ ƏRUZ VƏ QAFİYƏ BAXIMINDAN TAM BİR FACİƏ DİR....

سه شنبه 21 بهمن 1393 ، 12:55:34 یازار :زهرا ....پزشک متخصص زنان
فردوسی نماد نژادپرستی کامل است . وی نه تنها جنگ بین ملتها را تشویق می کند ، بخصوص جنگ بین ایران و توران و یا همان تورک و فارس را و بر عربها توهین می کند : " زشیر شتر خوردن و سوسمار / عرب را به جایی رسیده ست کار/ که فر کیانی کند آرزو / تفو بر تو ای چرخ گردون تفو" و یا علاوه بر ابیات ضد تورکی بالا گفته : " تن تورک بدزاد بی جان کنم / زخونش دل سنگ مرجان کنم " فردوسی علاوه بر " بدزاد " و دهها توهین دیگری که بر تورکان می کند و از ریختن خون تورک لذت می برد به نصف جمعیت جهان یعنی زنان که رسول اکرم فرموده " بهشت زیر پای مادران است " بدترین و تحقیر آمیزترین توهین را نثار آنها می کند که مادر خود فردوسی هم در جمع همین قشر قرار می گیرد : او میگوید " / زن و اژدها هر دو در خاک به / جهان پاک از این هر دو ناپاک به / زنان را ستایی سگان را ستای / که یک سگ به از صد زن پارسای /" !! و دهها ابیات تحقیر آمیز دیگر در مورد زنان دارد . کسی که چنین تفکری دارد از طرف عده ای لقب " حکیم هم به او داده شده است ! اگر حکیم فردوسی باشد وای به حال حکما ! طبیعی است مجسمه همچو فردی نباید در شهرهای آذربایجان و دیگر شهرهای تورک نشین علم شود . من تشکر و امتنان خودرا از مسئولین محترم شهر سلماس از این کار مثبتشان اعلام میدارم و برایشان آرزوی موفقیت دارم .

ایران نوشته:

سه شنبه 21 بهمن 1393 ، 08:19:16 یازار :عبدالصمد ملکی
دئیه سن بو مبارک ماجرا سلماس شهرینده باش وئریب.

سه شنبه 21 بهمن 1393
پاسخ :
سلماس

Website : http://din-xadimi.blogfa.com/
دوشنبه 20 بهمن 1393 ، 23:54:49 یازار :دوکتور جئری
خوش گؤردوک
اولمایا انقلاب اولوب؟!

Website : jery.arzublog.com
دوشنبه 20 بهمن 1393 ، 20:29:01 یازار :اسماعیل سالاریان

Website : http://salariyan.blogfa.com/











نظرات() 

فرماندار سلماس:تندیس بهتری از فردوسی در سلماس نصب خواهد شد/هرگز نام فردوسی را حدف نکرده ایم

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:43 ق.ظ



به گزارش سلماس پرس به نقل از  وب سایت خبری- تحلیلی آذری ها  مسعود حاج علیلو، فرماندار سلماس در گفتگو با این رسانه اعلام کرد، فرمانداری و مسئولان شهری سلماس هرگز اقدام به حذف نام فردوسی از سطح شهر نکرده اند. وی عنوان داشت "فردوسی" نام اصلی ترین و قدیمی ترین خیابان این شهر تاریخی است که در تقاطع خیابان "امام" قرار دارد.
وی در خصوص برداشتن تندیس فردوسی عنوان کرد که این تندیس 30 سال پیش ساخته شده بود و در ذیل آن تندیس چند شاعر دیگر مانند سعدی،حافظ و مولانا قرار داشت.

این تندیس که مستهلک شده و در شان فردوسی نبوده و حتی مورد پسند مردم شهر نیز نبود و قرار است در آینده تندیسی بهتر از این شاعر نامی به همراه تندیسی مستقل از سایر شاعران ایران مانند حافظ،سعدی و مولانا در سطح شهر نصب گردد.
حاج علیلو تصریح کرد که باید تندیسی مستقل از بقیه شاعران بزرگ ایرانی ساخته شود نه اینکه تندیس این شاعران در سایه فردوسی باقی بمانند.
وی افزود ماجری برداشته شدن تندیس قبلی تحت تاثیر جنجالهای رسانه ای و تحریف رسانه های مغرض و قوم گرا واقع شده بود و اخبار درج شده در این خصوص صحت ندارد.

گفتنی است کمیسیون امنیت ملی مجلس و هم چنین نمایندگان آذربایجانی در مجلس شورای اسلامی، به شدت پیگیر روشن شدن وضعیت مجمسه فردوسی بودند.







نظرات() 

شاه اسماعیل کبیرصفوی

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:26 ق.ظ


 

شاه اسماعیل ختایی (17-7-1487 ، 23-5-1524) بنیانگذار حکومت  آذربایجانی صفویان و شاعر شاه اسماعیل ختایی شاعر و موسس حکومت تركی صفویان پدرش شیخ حیدر و مادرش عالمشاه بییم دختر اوزون حسن آغ قویونلو بود.

سلطان یعقوب آغ قویونلو بعد از مرگ شیخ حیدر (1488) اسماعیل ، مادرش و دو برادرش(سلطان علی و ابراهیم) را زندانی کرد.

بعد از مرگ سلطان یعقوب به دستور رستم میرزا در سال 1492 اسماعیل و خانواده اش از زندان آزاد شدند و برادر بزرگترش شیخ سلطان علی او را به اردبیل فرستاد.

اسماعیل مدتی را در اردبیل و رشت مخفی بود ، سپس به لاهیجان نزد میرزاعلی حاکم گیلان رفت.

در آگوست 1499 همراه با تعدادی از معتمدین خود از سران قزلباش جهت جمع آوری قشون به اردبیل رفت. او در بهار سال 1500 با قشون 2 هزار نفری از قزلباش ها که از طوایف شاملو و روملو و همچنین اهالی قره داغ و طالش به او پیوسته بودند، وارد ارزنجان شد و در آنجا 7 هزار نفر از قزلباش ها و صوفیان قره داغ را دور خود جمع نمود.

در اواخر سال 1500 به شیروان حمله کرد ، قشون شیروان را مغلوب نمود و فرخ یاسار شروانشاه را به قتل رساند.

اسماعیل در پاییز 1501 وارد تبریز شد و خود را شاه اعلام نمود و به این ترتیب حکومت آذربایجانی صفویان به پایتختی تبریز پایه گذاری شد.

شاه اسماعیل در 21 جون 1503 در نزدیکی همدان حاکم آغ قویونلوها را که حاضر به تبعیت از او نبود ، مغلوب کرد و در سال های بعد به تدریج تمام ایران و خراسان را تحت حاکمیت حکومت صفوی در آورد.

شاه اسماعیل در سال 1514 لشگر عثمانی را در جنگی که در دشت چالدران در گرفت شکست داد و سپس حاکم شکی ، شروانشاهان وگرجی ها را تابع خود نمود. شاه اسماعیل در بازگشت از سفر شکی به اردبیل در گذشت و پسرش طهماسب جانشین او شد.

شاه اسماعیل به زبان های ترکی ، عربی و حتی فارسی شعر می سرود اما غالب آثار او به زبان ترکی بود.

از جمله آثار او ، اون مکتوب و مثنوی نصیحت نامه ، از نمونه های خوب شعر ترکی هستند

........

شاه ختایی

فتح الله ذوقی

 شئعر و گوندم یازیلار

 ییغدی قیزیلباشلارینی باشینا

چاتمیش‌ ایدی تازه اون‌اوچ یاشینا

 

بویدا اوجا، اوزده گؤزه‌ل، گؤزده خوش

آی کی دئییل، گون دولانیر باشینا

 

قلبی ایشیق، کؤنلو اوجاق قورآن´

کیم کی گؤرور سجده ائدیر قاشینا

باشلادی «گیلان»لا «تاریم»دان گلیب

«اردبیل»ه، آغلادی قارداشینا

 

اردبیل اوغلو، صفی‌الدین بویو

قویدو باشین شیخ صفی´‌نین داشینا

 

آندی بیر آن «حئیدر» آتاسین دئدی

اؤج آلارام! آند ایچیره‌م آشینا

 

آلدی قیلینجین اله حئیدر کیمی

ییغدی قیزیلباشلارینی باشینا!

... 

 

گؤرونتو : شاه ایسماعیل توپی قیلینج ایله ایکی یئره بؤلدو 

 

Çingiz Mehbaliyev - Şah İsmayıl hücumda

şəxsi kolleksiyada saxlanılır.

Tarixdə belə bir hadisə olub. Şah İsmayıl Çaldıran döyüşündə topları bir-birinə bağlayan zəncirləri kəsərkən bir anda onun qüvvətli zərbəsi topun lüləsinə tuş gəlir və top iki yerə bölünür. Çaldıran döyüşündən uzun müddət sonra Sultan Səlim Şah İsmayıldan həmin qılıncı ona göndərməsini istəyir. Şah həmin qılıncı Sultana göndərir. Sultan Səlim neçə dəfə cəhd göstərsə də topu kəsə bilmir. O Şaha məktubunda deyir : "Sən məni aldadırsan , bu həmin qılınc deyil.". Şah İsmayıl cavab məktubunda ona belə cavab verir : "Qılınc həmin qılıncdı, qol o qol deyil

اسماعیل سالاریان 




نظرات() 

شعار یاشاسین آذربایجان حق طبیعی شهروندان است

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:19 ق.ظ



 

معاون استاندار آذربایجان شرقی :  

ما ترک هستیم و شعار یاشاسین آذربایجان حق طبیعی شهروندان است. 

معاون سیاسی امنیتی استاندار آذربایجان شرقی در نشست خبری با خبرنگاران مطبوعات و خبرگزاری ‌های دولتی ایران ضمن انتقاد از برخی شایعه سازی هایی که بر علیه طرفداران تراختور آذربایجان می شود، از هویت ترکی ملت آذربایجان و همچنین طرفداران تیم فوتبال تراختور دفاع کرده است.

سعید شبستری در نشست خبری با خبرنگاران مطبوعات و خبرگزاری‌های به سوالات خبرنگاران پاسخ داده است که موضوع هویت ملی ترک های آذربایجان و همچنین حاشیه های طرفداران تراختور در سوالات خبرنگاران مطرح گردیده است.

سعید شبستری در پاسخ یکی از خبرنگاران در خصوص متفاوت نوشتن برخی از واژه ها از سوی گروه های هویت طلب آذربایجانی اظهار کرده است : " باید به صورت خیلی منطقی و عالمانه نگاه کرد. به کسی که آذربایجان را آزربایجان می نویسد، نباید گفت پانتورک و قومیت گرا. شعار آذربایجان یاشاسین توهم نیست بلکه حق طبیعی شهروندان است. علاقه به منطقه مادری هم حق است. ما نباید به برخی ها بهانه بدهیم."

وی ادامه داد : "ما ترک هستیم و ملت جمهورى آذربایجان هم از ماست و این برعکس تصوراتى است که خیلى ها ما را وابسته به آنان مى دانند. مردم در ورزشگاه یاشاسین آذربایجان نگویند پس چه بگویند؟ ما هم مى گوییم یاشاسین آذربایجان ".

وی درخصوص فرهنگستان زبان ترکی گفت : " ما فرهنگستان را بسط داده و در قالبی جامع تر در نظر گرفتیم. بنیاد ادب و فرهنگ آذربایجان جامع تر از فرهنگستان بوده و در حال اجرایی شدن است. بعد از سپری شدن مراحل قانونی این بنیاد رسما افتتاح خواهد شد."





نظرات() 

سخنرانی دکتر صدیق در همایش نوایی دانشگاه فردوسی، بهمن 1393 /2

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:13 ق.ظ

«سنگلاخ» و تقلید از آن

همان گونه که اشاره شد، کتاب فرهنگ گسترده‌ی «سنگلاخ» با آوردن امثله و شواهد فراوان از آثار نوایی، در شرح لغات و اصطلاحات دشوار ترکی و عربی و فارسی این آثار نگاشته شده، سال‌ها مورد توجه نوایی‌پژوهان و مقلّدان آثار وی بوده است. در زیر کتاب‌هایی را که به تقلید از «سنگلاخ» در شرح آثار نوایی معرفی شده است، معرفی می‌کنیم:
خلاصه‌ی عباسی

خلاصه‌ی عباسی، برای عباس میرزا نایب السّلطنه فرزند فتحعلیشاه از سوی محمد بن عبدالصبور خویی معروف به حکیم قُبُلی نگاشته شده است.[16] در واقع تلخیصی از سنگلاخ است که نویسنده در آن، فقط ریشه‌های کلمات و جامدات را آورده و از ذکر پی‌افزوده‌ها و مشتقات صرف نظر کرده است.

حکیم محمد خویی در تهیّه‌ی خلاصه‌ی عباسی موارد زیر را عمل کرده است:

1.  در متن کتاب مشتقات را کلاً حذف کرده است و به عنوان نمونه آن را فقط در سرواژه‌ی آتماق atmaq آورده و از خواننده خواسته است که در بقیه‌ی مصادر به همان قیاس عمل کند.

2.  گذشته از مشتقات، جز مواردی بسیار اندک، امثله و شواهد را نیز حذف کرده است.

3.  بخش مبانی اللغت را نیز تلخیص کرده است و جزء ذکر «بعضی اشعار نوایی که معنی لغت و مضمون شعر مفهوم نگشته» را به عنوان «خاتمه» و بعد از «تذییل» قرار داده است.

4.  در بخش «تذییل» نیز مانند متن کتاب چکیده‌نویسی کرده است و در هر سرواژه امثله و شواهد را انداخته است.

5.  باید اشاره کنم، حکیم خویی در تلخیص سنگلاخ، گذشته از آن‌که امثله و شواهد و مشتقات را انداخته، گاهی ضبط برخی سرواژه‌ها را نیز لازم ندانسته است. مانند: آجېقلانماق aclqlanmaq که آوردن آن را بعد از آجېقلاتماق acıqlatmaq ضروری تشخیص نداده است؛ زیرا قواعد سازه‌های فعلی را در مبانی اللغت آورده و گفته است که خواننده می‌تواند همه‌ی افعال را به همین قیاس صرف کند.

6.  در چکیده‌نویسی، حکیم خویی، گاهی به نفع درک و فهم درست خواننده، در متن کتاب تصرّف کرده است و مطلب را روان‌تر ساخته است. مثلاً در سرواژه‌ی آختا axta در سنگلاخ نوشته شده است: «حیوان خصی، سیما اسب.» و حکیم خویی همین عبارت را به این صورت تغییر داده است: «اسبی که تخم آن را کشیده باشند.»

و یا در شرح سرواژه‌ی چوت çut در سنگلاخ آمده است:«تیشه را گویند. و آن آلتی است از آهن که نجّاران بدان چوب تراشند.» و حکیم خویی، این همه را چنین خلاصه کرده است:«تیشه‌ی نجاران باشد.»

و یا در توضیح سرواژه‌ی قراقوروت qara qurut به عبارت کوتاه زیر اکتفا کرده است: «آب دوغ جوشانیده‌ی خشک ساخته.» و این تعاریف را از شرح سنگلاخ به شرح زیر استخراج کرده است:

«آب دوغ است که جوشانیده‌ی غلیظ آن را کشک سازند و مایه‌ی آن را بار دیگر بجوشانند تا به حدّی که منعقد شود. و آن بسیار ترش و سرد و خشک و مسکّن حدّت خون است. و آن را به عربی، مصل گویند.»

این موارد، نشان می‌دهد که وی در تلخیص فرهنگ ترکی به فارسی سنگلاخ، با دقّت و وسواسی عالمانه کار کرده است.

7.  گاهی نیز توضیحات میرزا مهدی‌خان را در باب یک سرواژه‌ به تمامی حذف کرده و مثلاً گفته است:«گیاهی معروف است.» (سرواژه‌ی قندرغه qındırğa) و یا حرف «م.» (یا معروف) گذاشته و گاهی توضیح هم نداده است. و به همان حرف میم اکتفا کرده است:

قېنچې qınçı: م. [غلاف را گویند.]

8.  گاهی نیز در تلخیص، از میان چند معنی، فقط یک معنی را ذکر کرده است. مانند سرواژه‌ی ابا aba که فقط «جدّ» را آورده است و معنی دیگر آن یعنی: «نام محلّی در نواحی کابل» را حذف کرده است.

9.  حکیم خویی برخی اشتباهات میرزا مهدی‌خان را نیز بدون ذکر این که اشتباه است، تغییر داده و تصحیح کرده است. مانند: شرح واژه‌ی باجه baca که در سنگلاخ به غلط نوشته شده است:«روزنه و دریچه‌ی بزرگ.» و حکیم خویی به درستی و به جا صفت «بزرگ» را تبدیل به «کوچک» کرده است. اما این کاهش‌ها همه جا به خواننده کمک نمی‌کند و گاهی سبب اختلال در معنا نیز می‌شود؛ چنان‌که در شرح سرواژه‌ی چؤرک اوتی çörək oti در سنگلاخ آمده است:

«سیاه‌دانه که آن را به عربی حبةالسوداء نامند.» و حکیم خویی از این توضیح فقط معادل «حبةالسوداء» را حفظ کرده است.

و یا در سرواژه‌ی آتېم atım در سنگلاخ آمده است:

«به قدر مسافت تیر پرتاب ...» و در خلاصه‌ی عباسی عبارت «به قدر» حذف شده است.

و یا در شرح قبا qaba در سنگلاخ آمده است:

«ستبر و ضخیم و برآمده به شکل حباب.» و در خلاصه‌ی عباسی «برآمده به شکل» حذف شده است.

یا در ذیل سرواژه‌های حال، چک، چغانه، خوازه در قسمت تذییل از ذکر برخی معانی خودداری کرده است.

10.  میرزا مهدی‌خان در ذکر معانی سرواژه‌ها، نخست معناهای حقیقی یک لغت و سپس معانی مجازی آن‌ها را با تأکید بر مجازی بودن آورده است؛ ولی حکیم خویی اغلب این تأکید را حذف کرده است و معانی مجازی لغات را در ردیف معناهای اصلی و حقیقی آورده است. مانند: سرواژه‌ی اپریک əprik که در ذکر معانی نکرده است و یا در ذیل ماده‌ی آتا ata، از ذکر مجازی بودن معنای «زهاد و مشایخ» خودداری کرده است، و در شرح معنای آجېتماق acıtmaq به مجازی بودن معنای «سوزناک کردن با خارش» تأکید نکرده است.[17]

 
کلورنامه

کلورنامه اثر محمد یعقوب چنگی در پنج باب و 14 فصل تدوین در موضوع گردآوری ترکی چاغاتایی گویش بخارا در روزگار اورنگ زیب پادشاه هند تألیف شده است و با نام کتاب زبان ترکی نیز معروف است.

باب اول، شامل افعالی است که با حرف الف شروع می‌شود. نظیر: اقوماق، اوقوتماق، آلماق، آیتماق و . . . (99 فعل)

باب دوم، افعالی که با حرف با شروع می‌شود. نظیر: بشلاماق، بتمان، بیتورماق، بیورماق و . . . (51 فعل)

باب سوم، افعالی که با حرف تا شروع می‌شود. (51 فعل)

باب چهارم، افعالی که با حرف جیم شروع می‌شود. (13 فعل)

باب پنجم، افعالی که با حرف دال شروع می‌شود. (3 فعل)

باب ششم، افعالی که با حرف سین شروع می‌شود. (26 فعل)

باب هفتم، افعالی که با حرف شین شروع می‌شود.(5 فعل)

باب هشتم، افعالی که با حرف ف شروع می‌شود. (1 فعل)

باب نهم، افعالی که با حرف قاف شروع می‌شود. (35 فعل)

باب دهم، افعالی که با حرف کاف شروع می‌شود. (20 فعل)

باب یازدهم، افعالی که با حرف میم شروع می‌شود. (3 فعل)

باب دوازدهم، افعالی که با حرف نون شروع می‌شود. (1 فعل)

باب سیزدهم، افعالی که با حرف هاء شروع می‌شود. (3 فعل)

باب چهاردهم، افعالی که با حرف یاء شروع می‌شود. (41 فعل)

بخش پایانی کتاب در اصطلاحات هشت موضوع به شرح زیر تنظیم شده است:

    موضوع آسمان. مانند: کوک، قویاش، گونش، آی و . . .
    موضوع زمین.
    موضوع اسب‌ها و دیگر حیوانات.
    موضوع پرندگان.
    موضوع آدمیان.
    موضوع اسماء خویشاوندی.
    اسلحه.
    اعداد.
    ضمائر و صفات.

این کتاب در سال 1982 با استفاده از دو نسخه‌ی خطی، در تاشکند چاپ شده است.[18] این فرهنگ شبیه فرهنگ فضل الله خان است و نویسنده‌ی آن یعنی محمد یعقوب چنگی مانند فضل الله خان از اهالی هندوستان به شمار می‌رود.
لغت ترکی یا رساله‌ی فضل الله خان

فرهنگ چاغاتایی- فارسی فضل الله خان بر اساس لغت آبوشقا تألیف شده و در سال 1825 در کلکته به چاپ رسیده است. این کتاب به توصیه‌ی محمد اورنگ زیب خلف بابرشاه در هندوستان تألیف شده است.

این کتاب با نام لغت کلکته نیز معروف است. کتاب، پس از مقدمه‌ای در صرف، به سه بخش تقسیم شده است:

    افعال
    اسماء
    نام‌های حیوانات، نباتات، معادن، قبایل و عشایر ترک و اصطلاحات حربی و غیره.

مؤلف این فرهنگ، فضلعلی خان کلبعلی بن مرشد قلی بن فتحعلی قاجار قزوینی است و منسوب به سلاله‌ی قاراقویونلوها می‌باشد که در عهد صفویان که از گنجه به قزوین کوچ کرده‌اند. وی در زمان جنگ ایران و روس در عهد فتحعلیشاه، در جنگ شرکت کرده است. در مقدمه می‌گوید که برای فهم بهتر اشعار علیشیر نوایی و به امر شاه و ذوات ممتاز این اثر را تألیف کرده است.

وی در مقدمه‌ی مفصّلی که بر این کتاب نوشته، ترکی آذری را با ترکی چاغاتایی رو در رو نهاده است. وی می‌گوید که یک دهم لغات ترکی آذری در ترکی چاغاتایی موجود است.

فضل الله خان می‌گوید که نسخه‌از سنگلاخ را از شخصی به نام آقا میرزا تقی آبادی گرفته و با استفاده از آن این کتاب را تألیف کرده است. این کتاب نیز مانند سنگلاخ بر اساس آثار نوایی تألیف شده است ولی در آوردن امثله و شواهد، مؤلف از لطفی، میر حیدر، عبید الله خندان، فضولی، ملا صوفی نیز استفاده کرده است. این کتاب هنوز چاپ نشده است.[19] این کتاب با نام لغت اتراکیه نیز معروف است.
التّمغای ناصری

تألیف شیخ محمد صالح اصفهانی بر اساس سنگلاخ در روزگار ناصر الدین شاه تألیف و به وی تقدیم شده است. مقدمه‌ی آن در واقع خلاصه‌ای از مبانی اللغت است. برخی‌ها آن را تألیف رضا قلی خان هدایت می‌دانند که قطعاً سهو است. نسخه‌های خطی چندی از آن موجود است.
لغت چغتای و ترکی عثمانی[20]

این کتاب اول بار در سال 1298 هـ . در استانبول چاپ شده است. مؤلف آن شیخ سلیمان افندی بخاری در مقدمه می‌گوید:

«. . . ارباب لغات عندنده معلوم اولدیغی وجهله چغتای لسانی دنیاده بولنان آنا لسانلردن بیری اولوب، آسیای وسطانک عموم اهالیسی بونکله متکمدر. ایشته بو جهتله لسان مذکورک اهمیتی درکاردر بالخصوص لسا ترکی عثمانینک اصل و مأخذی اولمق مناسبتیله، ممالک محروسه‌ی شاهانه‌ده تعلم و اعتنایه شایان اولدیغی محتاج بیان و ایضاح دکلدر.»[21]

سپس خود را که از اهلی بخارا بوده و سال‌ها در کشور عثمانی زندگی کرده و به هر دو گویش چغتایی و عثمانی تسلط دارد، معرفی می‌کند و درباره‌ی تألیف خود، می‌گوید:

«ممالک عثمانیه‌ده اپوشقه اسمیله معروف بیر چغتای لغت کتابی موجود ایسه‌ده، یک مختصر اولدیغتدن اشبو اثر عاجزانه‌مک وسعت و مکملینی جهتیله اربابی عندینده مظهر حسن قبول اوله‌جغی اعز مأمولدر.»[22]

در این کتاب وی با ذکر شاهد مثال از آثار نوایی، سلطان حسین بایقارا و میر حیدر و برخی از شعرای عثمانی، پس از پیشگفتاری کوتاه در دستور زبان و قواعد گویش ترکی چاغاتایی، لغات را در فصل‌های مختلف مانند: فصل الف، فصل باء و . . . با مثال معنی و تفسیر کرده است.

خلاصه‌ی این کتاب را ایکناکینوس در سال 1902 با ترجمه‌ی آلمانی چاپ کرد.[23] در این ترجمه لغات با الفبای لاتین داده شده و سپس معانی آن‌ها به ترکی و هم به آلمانی آمده است.

چاپ استانبول را در تبریز آقای حسن بیگ هادی در سال 1383 تکثیر کرده و در اختیار محققان گذاشته است.
فرهنگ کورتیل

فرهنگ ترکی چاغاتایی- فرانسوی کورتیل در سال 1870 در 560 صفحه چاپ شده است.[24] مدخل‌ها در این فرهنگ بر اساس سیستم الفبای عربی تنظیم شده است. علاوه بر شرح معانی، امثله و شواهد نیز ترجمه شده است.
بدایع اللغه

این کتاب از کهنترین فرهنگ لغت‌های چاغاتایی به فارسی است که در روزگار سلطنت سلطان حسین بایقارا تألیف شده است. نویسنده‌ی آن طالع مسمّی به ایمانی است و در مقدمه می‌گوید که آن را به امر سلطان حسین بایقارا برای شرح و تفسیر لغات آثار نوایی ترتیب داده است.

این کتاب یکی از کتب چهارگانه است که میرزا مهدی خان در مقدمه‌ی سنگلاخ از آن‌ها نام می‌برد و در واقع منبع اصلی کتبی که بعدها تألیف گردید بوده است. میرزا مهدی خان و فتحعلی قاجار قزوینی بارها به آن مراجعه و اشاره کرده‌اند.

نسخه‌ی خطی از آن که در سال 1117 هـ . استنساخ شده، در کتابخانه‌ی لنینگراد سابق محفوظ است که در سال 1961 از طرف بُروکوف به صورت فاکسیمیله انتشار یافته است.[25] در اغلب تحقیقاتی که در ترکیه و اروپا انجام پذیرفته ادعا می‌شود که این نسخه، منحصر به فرد است.[26] در حالی که ما، در ایران از همین کتاب دو نسخه‌ی خطی با ارزش به شماره‌های 339 و 814 در کتابخانه‌ی شهید مطهری نگهداری می‌کنیم.

طالع ایمانی در مقدمه‌ای که بر اثر خود نوشته، گفته است که به امر سلطان حسین بایقارا با استفاده از کتاب لغت‌های موجود در این موضوع، بدایع اللغة را ترتیب داده است. این کتاب لغت‌ها هنوز بر جهان ترکی پژوهی نامکشوف است. وی نزدیک یک هزار کلمه در این کتاب وارد کرده است و در آن از آثار نوایی، لطفی و میرحیدر شاهد مثال آورده است. در متنی که آن را آرمین وامبری انتشار داده است. سیستم الفبایی لغات با حروف‌نگاری الفبای عربی و در مقابل هر مدخل تلفظ آن به حروف لاتین  آورده شده است. فقط معانی لغات آمده و امثله و شواهد آن حذف شده است. ترتیب لغات بدین شرح است:

الف مفتوحه، الف مکسوره، الف مضمومه، باء مفتوحه، باء مکسوره، و . . .

این کتاب دارای 22 صفحه مقدمه و 107 صفحه متن است. اما متن چاپی ویلیامینوف- زرنوف Veliaminof- zernofدارای 420 صفحه است و به ترتیب زیر تقسیم شده است:

باب الالف: حرف الالف المفتوحه و . . .

مدخل‌ها با حروف درشت‌تر از متن چاپ شده و در مقدمه‌ی 27 صفحه‌ای نشر آرمین وامبری معرفی شده و اطلاعاتی در باب میر علیشیر نوایی و آثار وی داده شده است. اما نشر بسیم آتالای که پس از وفات وی انتشار یافته، با مقابله‌ی نسخ موجود در کتابخانه‌های ترکیه انجام پذیرفته است. به گفته‌ی وی این نسخه‌ها چندان تفاوتی با هم ندارند. وی علاوه بر انتشار متن به انتهای کتاب فهرست لغات موجود را با الفبای لاتین و با ذکر شماره صفحه‌ی متن داده است.

بروکوف در مقدمه‌ای بر نشر خود نوشته، بدایع اللغة را با لغت آبوشقا و سنگلاخ رو در رو نهاده است و

در مقابل هر مدخل تلفظ لاتینی آن را آورده است. پس از ذکر معانی و تفسیر لغات معانی آن‌ها را کتاب‌های آبوشقا، شیخ سلیمان افندی،Dictionnarre türk- oriental ، فتحعلی، بوداقوف و راولوف نیز جستجو کرده و موارد اختلاف را ذکر نموده است و پس از این همه تفصیلات نسخه‌ی شماره‌ی 35 کتابخانه دولتی لنینگراد به نام سالتیکوف شچدرین را به صورت فاکسیمیله چاپ کرده است.
لغت‌نامه‌ی آبوشقا

لغت‌نامه‌ی آبوشقا، فرهنگ ترکی چغتایی به ترکی عثمانی است. این اثر در قرن دهم هجری تألیف شده است و از آنجا که نام اصلی و نام مؤلف آن بازشناخته نیست، اولین لغت آن به عنوان نام کتاب معروف شده است. کلمه‌ی آبوشقا Abuşqa در معنای زن دیرسال و مسن آمده است. این اثر در شرح لغات آثار نوایی است و برای بازشناسی معانی از دیوان‌های میر حیدر، لطفی و عبیدالله خان نیز شاهد مثال آورده است.

نویسنده در مقدمه گوید که برای تهیه‌ی این فرهنگ از 28 اثر منظوم و منثور نوایی استفاده کرده است. در این فرهنگ گذشته از ریشه‌ی لغات و جوامد، اشکال مختلف لغات که در این آثار آمده نیز ذکر شده است و در جاهای مختلف مسائل دستوری نیز به بحث گذاشته شده است.

از این لغت‌نامه دو گونه‌ی مشروح و تلخیص شده در دست است. گونه‌ی مشروح مقدمه‌ای به نظم نیز دارد.

نسخه‌های خطی موجود از آن با نام‌های متفاوتی نامیده شده است. مانند:

    کتاب اللغة فی لسان چغتای.
    آبوشقا در لغت چغتای.
    لغات مولانا نوایی.
    کتاب لغت آبوشقا.
    لغات میر علیشیر نوایی.
    اللغة علی لسان نوایی.
    اللغات النّوائیه فی الاستشهادات الجغتائیه.

از این کتاب نسخه‌های فراوانی در کتابخانه‌های ایران و جهان موجود است. نخستین بار از سوی ومبری Vamberyدر 1862 با آوانویسی لغات به زبان مجاری ترجمه و با مقدمه‌ی ژوزف بودنز انتشار یافت.[27]

سپس از سوی ولیامینوف- زرنوف در سال 1968 با عنوان اللغة النّوائیه و الاستشهادات الجغتائیه به زبان فرانسه ترجمه و چاپ شد[28] و دو سال بعد در آنکارا، تصحیح جدیدی از آن با مقدمه‌ی ترکی انتشار یافت.[29]


..............
[1] خویی، حکیم محمد. خلاصه‌ی عباسی، مقدمه و تصحیح: دکتر حسین محمدزاده صدیق، تبریز، نشر یاران، 1388.

[2] خویی، حکیم محمّد. خلاصه‌ی عباسی، مقدمه، تصحیح و تحشیه: دکتر حسین محمدزاده صدیق، تبریز: یاران، 1388.

[3] - E. Denison Ross, The Mabani'l-Lughat being a Grammar of the Turki Language in persian by Mirza Mehdi Khan, Biblio theca Indica, New series, No. 1225, calcutta, 1910.

[4]- Janos Ekmann "Mirza mehdis Darstellung der tschagataischen sprache": Analecta Orientalia Memoriae Alexandri csoma de körös Dicata, edendo operi parefuit L. Ligeti, Bibliotheca Orientalis Hungaricav, Budapest 1942-1947, P. 156-222.

[5]- Atalay, Besim. (yay) Mirza mehdi Khan, Senglakh. Lügat-iNevai, TDK, İst, 1950.

[6]- Ross, E. Denison. The Mabani'l-Lughat being a Grammar of the Turki Language in persian by Mirza Mehdi Khan (Bibliotheca İndica, New series, No. 1225) calcutta, 1910.

[7]-Ekmann, Janos. Mirza Mehdi'nin Senglakh Adli çağatayca sözlüğü, VIII, Türk Dil kurultayında Okunan Bildiriler 1957 (Ankara, 1960) s. 37- 40.

[8]-Sir Gerard Clauson. Sanglah, Apersian Guide to the Turkish Language by Muhammad Mmehdi khan, E. J. W. Gibb Memorial series, New series, XX, London, 1960.

[9] - Carl Heinrich Menges. Das Cayatajische in der persisichen Darstellung von Mirza Mehdi khan, Akademie der Wissenschaften undder Literatur (in Mainz). Abhandlungen der Geistes–und sozialwissenschaftlichen klasse, Jahrgana, 1956, Nr.9.

[10] Alpay, Günay. Ali şir Nevainin Birinci Divanı Garāib üs Sıgar, İst 1965. doktora Tezi)

[11] Karörs, Metinş Ali Şir Nevai, Nevādirüş-Şebāb İ.Ü. doktora Tezi, 1984. (İnceleme Metin- İndeks)

[12] Agah Sırrı Leven. Türk Edebiyatı Tarihi, c.ı

[13] میزان الاوزان، ص 7 .

[14] Eraslan, kamal. Ali Şir Nevai, Nesāimül Mahabbe min Şemāyimil- Fütüvve, Ankara, 1996.

[15] محمد فضولی، قیرخ حدیث، با مقدمه‌ی ح. م. صدیق. بنیاد بعثت، تهران، 1372.

[16] - تربیت/ 122؛ آقا بزرگ، 12/ 237.

[17] نگارنده‌ی این سطور، این کتاب را در سال 1388 چاپ کرده‌اند: مهدی استرآبادی، خلاصه عباسی، تلخیص: حکیم محمد خویی، مقدمه و تصحیح: دکتر ح. م. صدیق، تبریز، نشر یاران، 1388.

[18]- A. I bragimov. Kelürname, Taşkent, 1982.

[19] - برا مطالعه‌ی بیشتر رک. :

Ahmet caferoğlu, Türk Dili için, III, s. 228- Yeni bir çağatay- Fars lügati, TM. IV 281-293.

[20] - شیخ سلیمان افندی بخاری. لغت چغتای و ترکی عثمانی (جلد اوّلی لغاتی حاوی و جلد تانیسی آسیای وسطی اقوامنک ادبیات و ضروب امثالیله احوالنه دائردر)، استانبول، 1298 هـ .

 

[21] - همان، ص 2.

[22] - همانجا.

[23]- Ignoz kunos. Şejx sulejman Efendi's çagatai- osmanisches Wörterbuch, Budapest, 1902. 

 Pavet de courteill Dictionnaire Türk oriental, Paris, 1970.-[24]

 [25]-A. k. Borokov. Bada'i al-lugat, slovar Tali İmani aeratskogo k soçineniyam Alişer Navoi, M. 1961.

Ahmet caferoğlu, Türk Dili Tarih, II, İst, 1974, s. 225.-[26]

[27]- A. vambery. Abuşka. Csagatajtörök szogyüjtemeny, 1862.

[28]- V. V. Velyaminov-zernov, slovar djagataysko- turetskiy, spb, 1968.

[29]- Atalay Besim. Abuşka lugati veya çağatay sözlüğu, Ankara, 1970, IV t 452 s.

 http://salariyan.blogfa.com/post-5842.aspx





نظرات() 

سخنرانی دکتر صدیق در همایش نوایی دانشگاه فردوسی، بهمن 1393

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:11 ق.ظ


 
 


متن سخنرانی دکتر حسین محمدزاده صدیق در همایش امیر علیشیر نوایی. مشهد مقدس، دانشگاه فردوسی، بهمن 1393
چکیده : سنگلاخ مشتمل بر شرح واژه‌هایی دشوار دوازده جلد اثر منظوم و نه جلد اثر منثور امیر علیشیر نوایی (متوفی 906 هـ . /  1500 هـ . ) به دست میرزا مهدی خان استرآبادی (متوفی: بعد از 1173 هـ . ) منشی الممالک نادر شاه افشار، در سال 1172 و یا 1173 (1758- 1760 م.) در دو بخش اصلی تالیف شده است.

بخش اول شامل لغات جغتایی است که به ترتیب حروف به «کتاب» تقسیم شده است. مانند کتاب الالف، کتاب الباء و . . . در هر کتاب نخست فعل‌ها به صورت مصدر آمده و نام‌واژه‌ها همگی با عنوان «من الجوامد» از کنش‌واژه‌ها جدا شده است و بخش دوم عبارت از فرهنگ لغات و عبارات فارسی به کار رفته در برخی از آثار نوایی (دیوان‌های چهارگانه و محبوب القلوب) است که به نظر مؤلف از سوی لغت‌نویسان قبلی آثار نوایی در باب آن‌ها توضیحات کافی داده شده است. اولین مدخل بخش دوم «آب آتش‌رنگ» در معنای شراب است.

سنگلاخ دارای 6000 لغت و 2500 شاهد مثال از متون آثار نوایی است. این کتاب به عنوان گنجواژه‌ی آثار امیرعلیشیر نوایی و فرهنگی گسترده‌نگار اهمیت زیادی در تاریخ فرهنگ ایران زمین دارد و مورد توجه اهل فضل و ادب بوده است. چنانچه در روزگار نائب السلطنه عباس میرزا و به خواهش وی از سوی حکیم محمد خویی چکیده نگاری شده و تحت نام «خلاصه‌ی عباسی» معروف گشته است.[1]

کلید واژه‌ها : امیر علیشیر نوایی، میرزا مهدی‌خان استرآبادی، سنگلاخ، لغات دشوار آثار نوایی، خلاصه‌ی عباسی.

 سخنرانی دکتر حسین محمدزاده صدیق در همایش امیر علیشیر نوایی، مشهد دانشگاه فردوسی

مقدمه : سنگلاخ، فرهنگ لغات ترکی جغتایی به فارسی است که مشتمل بر واژه‌های دشوار اشعار امیر علیشیر نوایی (متوفّی 906 هـ . ق./1500 م.) وزیر ادیب و دانش‌دوست معاصر سلطان حسین بای‌قارا ( 912 – 873 هـ . ق./1506 – 1469 م.) می‌باشد. این کتاب را میرزا مهدی‌خان استرآبادی (متوفّی: بعد از 1173هـ. ق.)، منشی‌الممالک نادرشاه افشار، در سال 1172 و یا 1173 (1758- 1760 م.) تألیف کرده است.

وی هدف خود را از نگارش این کتاب در مقدّمه چنین شرح می‌دهد :

« بنده‌ی حقیر محمّد مهدی – غَفَرَ ذُنوبَه – از مبادی حال به خواندن اشعار امیر نافذالأمر کشور بلاغت‌گستری و سخن‌آرایی، امیر علیشیر نوایی، شوقی تمام و به دانستن آن کلام میل مَالاکَلام داشت، بعد از آن‌که - فِی‌الْجمله - تتبّعی حاصل شد، منوی خاطر گشت که لغات مشکله‌ی آن‌ها را جمع سازد و بر معانی آن لغات، کتابی پردازد.»

به گفته‌ی استرآبادی، وی پس از مطالعه‌ی دوازده جلد اثر منظوم و نه جلد اثر منثور از آثار امیر علیشیر نوایی نگارش کتاب سنگلاخ را آغاز کرد.

کتاب سنگلاخ در سه بخش اصلی سازه‌بندی شده است :

بخش نخست که مؤلّف به آن نام «مبانی‌اللغة» داده است، شامل مقدّمه‌ای در معرّفی خود و علت تألیف و سپس بحث مفصّلی در دستور زبان ترکی چاغاتایی منقسم به قسم‌هایی با عنوان‌های مبناء، باب، قاعده و جزء آن است.

در انتهای بخش نخست، فصلی افزوده و لیستی شامل دوازده بند آورده و در آن به ذکر عبارات و لغاتی از آثار نوایی پرداخته است که معانی آن‌ها برایش مکشوف نبوده است.

بخش دوّم، متن اصلی کتاب سنگلاخ است که مؤلف آن را در واقع به صورت یک لغتنامه‌ی ترکی به فارسیِ گسترده، نگاشته است.

ساختار بخش دوّم بدین‌گونه است که اوّل به ترتیب حروف به «کتاب» تقسیم شده، نظیر: کتاب‌الألف، کتاب‌الباء و ... سپس در هر کتاب سه بخش زیر آمده است:

باب المفتوحات، باب المکسورات، باب المضمومات

هر یک از این بخش‌ها نیز به ترتیب حروف پس از حرف با صدا بخش‌بندی شده است. افعال، اوّل به صورت مصادر آمده و سپس مشتقّات آن داده شده است. نامْ‌‌واژه‌ها، همگی با عبارت «مِنَ الْجوامد» از کنش واژه‌ها جدا شده است.

بخش سوّم، عنوان «تذییل» دارد و عبارت از فرهنگ لغات و عبارات عربی و فارسی به کار رفته در آثار نوایی (دیوان‌های ترکی و محبوب‌القلوب) است که به نظر مؤلّف از سوی لغت‌نویسان قبلی توضیحات کافی در باب آن‌ها داده نشده بود.

اوّلین مدخل در تذییل «آب آتش‌رنگ» در معنای «شراب» است.

میرزا مهدی‌خان در مقدّمه تصریح می‌کند که علاوه بر آثار نوایی، از دیوان‌های لطفی هروی، سلطان حسین بایقارا، دیوان بابر، بابرنامه، کلیله و دمنه‌ی چاغاتایی نیز استفاده کرده است.

سنگلاخ دارای 6000 لغت است و 2500 بیت شعر و جمله‌ی ترکی در آن آمده است.

سنگلاخ به عنوان گنجواژه‌ی آثار امیر علیشیر نوایی و فرهنگ گسترده‌ی ترکی به فارسی اهمّیت زیادی در تاریخ فرهنگ ایران دارد و به ویژه در تبریز مورد توجّه اهل فضل و ادب بوده است. در زمان نائب‌السلطنه، عباس میرزا و به خواهش وی از سوی حکیم محمّد خویی چکیده‌نگاری شده و تحت نام خلاصه‌ی عباسی معروف گشته است.[2]


پیشینه‌ی پژوهش : 
از پژوهش‌های انجام گرفته بر روی این کتاب می‌توان تحقیقات دنیسن راس Denison  Ross  ژانوس اکمن  Janos Ekmann، گرارد کلاوزن Gerard Klauson و کارل منگس Karl Menges را نام برد.

سر دنیسن راس E. Denison Ross بر اساس نسخه‌ی خطّی موجود در موزه‌ی بریتانیا، بخش مبانی‌اللغة را در سال 1910 در کلکته به شماره 1335 سری جدید از مجموعه‌ی کتب هندی انتشار داد.[3]

ژانوس اکمن Janos Ekmann که سال‌ها در باب زبان و ادبیات چاغاتای و متون بازمانده از آن تحقیق کرده، در سال 1947 تحقیق مفصّل خود در باب مبانی‌اللغة را به چاپ رسانید. وی در پژوهشی صد صفحه‌ای[4] نخست به مبحث آواشناسی می‌پردازد و سپس در بخش «صرف» پسوندهای جمع، مالکیت و غیره را با مثال شرح داده؛ اعداد، ضمایر، ادات، مشتقات افعال و صفات فاعلی را به بحث می‌گذارد و سپس در بخش «صرف افعال» از افزوده‌های واژه‌ساز می‌گوید. در انتهای پژوهش، معانی لغاتی که در مبانی‌اللغة آمده است، شرح داده می‌شود.

ژانوس اکمن Janos Ekmann نزدیک به بیست مقاله درباره‌ی زبان و ادبیات ترکی جغتایی نگاشته است. وی، نمونه‌های ادبی جغتایی را تحت عنوان: Çağatay Dili Örnekleriدر سال 1959 در شماره‌های 10 الی 15 از مجلّه‌ی Türk Dili ve Edebiyati که از سوی دانشگاه استانبول انتشار می‌یافت، چاپ کرد. خلاصه‌ی دستور زبان ترکی جغتایی را نیز حاضر کرد. اخیراً مجموعه‌ی مقالات وی را عثمان فکری سرت کایا چاپ کرده است.

بسیم آتالای نیز در سال 1950 یک نسخه‌ی خطی از مبانی‌اللغه را با مقدّمه‌ای چاپ کرد. [5]

دنیسون ای. روس Denison Ross  E. در سال 1910 مقاله‌ای در این باب انتشار داد.[6]

ژانوس اکمن Janos Ekmann در سال 1957 در هشتمین کنگره‌ی زبان ترکی در آنکارا کتاب سنگلاخ را معرّفی کرد.[7]

اما، گرارد کلاوزن Gerard Clauson بر فاکسیمیله‌ی نسخه‌ی خطّی موجود در موزه‌ی بریتانیا[8] مقدّمه‌ای افزوده و در آن از ساختار کتاب، نویسنده، نسخ موجود و مخزن لغات گویش چاغاتایی سخن گفته و بخش فهرستگان خود را در نود صفحه بر آن افزوده است. در فهرست اوّل، لغات با حروف لاتین ولی به ترتیب تهجّی حروف عربی و با شماره صفحه و سطر فاکسیمیله داده شده است. فهرست دوّم، در واقع جدول نمایه‌ها است. و فهرست سوّم، شامل لغات ترکی رومی، فهرست چهارم، دربردارنده‌ی لغات گویش‌های دیگر ترکی است. فهرست پنجم، لغات عاریتی مغولی را در برگرفته و در فهرست ششم، لغات زبان‌های دیگر آمده است. فهرست هفتم، شامل تعابیر مغولی و در فهرست هشتم، نام‌های زبان‌ها و گویش‌هایی که در سنگلاخ آمده، ذکر شده است. و در فهرست نهم، اسامی اشخاص، امکنه و قبایل، و در فهرست دهم اسامی نویسندگان را آورده است که ما از همه‌ی این فهرست‌ها در تحقیق و نشر خود بهره بردیم.

تحقیق دیگر از آن کارل هیزیس منگس Carl Heinrich Menges است که در سال 1956 به طور مستقل چاپ شده است.[9] این پژوهش شامل مقدّمه‌ای در موقعیّت گویش چاغاتایی در میان گویش‌های ترکی و بخش‌های فونولوژی، مورفولوژی و سینتاکس و مخزن واژگان است. در بخش نخست در باب حروف بی‌صدا و باصدا و قواعد املاء بحث شده، در قسمت مورفولوژی یا سازه‌شناسی از صرف اسم، عدد، ضمیر، ادات و فعل و ساخت کلمه سخن به میان آمده و پس از مباحث سینتاکس یا نحو و مخزن واژگان، اندکس مفصّلی آورده شده است. 

زندگانی امیرعلیشیر نوایی : 
نظام الدین امیر علیشیر نوایی در 17 رمضان سال 844 هـ . ق. (9 فوریه 1441 م.) در شهرهرات، در یک خانواده‌ی اویغور چشم به جهان گشود. نام پدرش غیاثالدینکیچکینهبهادر از نزدیکان ابوالقاسمبهادر حاکم خراسان بود. پدر بزرگِ مادری‌اش نیز ابوسعید چیچک از بیگلر بیگی‌های میرزا بایقارا به شمار می‌رفت. پدرانش در اصل جزو کارگزاران تیموری به حساب می‌آمدند.

در منابع زندگی‌گزاری، از امیر علیشیر به عنوان ندیم سلطان حسین نام برده می‌شود؛ ولی باید گفت که به خلاف تمایل وی به کناره‌گیری از مناصب دولتی، هیچ‌گاه نتوانست از جوّ سیاسی و دولتی جدا شود و سلطان حسین در اداره‌ی ملک و دولت پیوسته محتاج تدابیر او بوده است و نزدیک سی و دو سال او را پیش خود نگه داشت. وی در60 سالگی در اقامتگاه خود وفات کرد و در جوار مسجد قدسیه که خود بنا کرده بود و در مزاری که قبلاً آماده داشت، دفن شد. 

 آثار امیر علیشیر نوایی : 
علیشیر نوایی، گذشته از دیوان و مثنوی‌های مختلف، آثاری در زمینه‌های موسیقی و عروض نگاشته و تذکره و تاریخ نیز از خود بر جای گذاشته است. تا کنون 29 اثر مستقل او باز شناخته شده است که نشانگر تسلط وی به علوم عصر خود و مهارت وی در سخن‌پروری است:

وی، در عصر خود مبلّغ فداکار اعتنا به زبان و ادبیات ترکی و مشوّق جوانان به خلق آثار ادبی در این زبان بوده است. در کتاب محاکمة اللّغتین دو زبان ترکی و فارسی را رو در رو می‌نهد، آن دو را با هم مقایسه می‌کند و نشان می‌دهد که ترکی، از هر نظر برتری‌های فراوانی دارد و احساسات بسیار رقیق و ادراکات عمیق بشری را می‌توان در این زبان بیان کرد. برای اثبات این ادعا، خود پیش‌قدم شد و در مقابل آثار منظوم و منثور فارسی، نظیر آن‌ها را با حفظ خود ویژگی‌های خلاقه ایجاد کرد. این آثار در زمینه‌های مختلف و به شرح زیر برای ما بر جای مانده است:

1. مذهبی و اخلاقی:

     1- 1. چهل حدیث. (886 هـ .)

     2 - 1 . نظم الجواهر. ( 890 هـ .)

     3 - 1 . لسان الطیر. (904 هـ .)

     4 - 1 . سراج المسلمین. (905 هـ .)

     5 - 1 . محبوب القلوب. (906 هـ .)

2. تاریخی:

     1 - 2. تاریخ انبیا و حکماء. (890 هـ .)

     2 - 2. تاریخ ملوک عجم. (890 هـ .)

     3 - 2. زبدة التواریخ.

3. رجال و انساب:

     1 - حالات سید حسن اردشیر. (896 هـ .)

     2 - خمسة المتحیرین. (898 هـ .‌)

     3 - حالات پهلوان محمد. (900 هـ .)

4. تذکره:

     1 - مجالس النفائس.(897 هـ .)

     2 - نسائم المحبة من شمائم‌ الفتوة. (901 هـ .)

5. زبان و ادبیات:

     1 - 5. محاکمة اللّغتین. (905 هـ .)

     2 - 5. میزان الاوزان.

     3 - 5. رساله‌ی معما. (898 هـ .)

     4 - 5. منشآت. (897 هـ .)

6. خزائن المعانی یا چهار دیوان ترکی:

     1 - 6. غرائب الصّغر. (904 هـ .)

       2 - 6. نوادر الشّباب. (904 هـ .)

     3 - 6. بدایع الوسط. (904 هـ .)

     4 - 6. فوائد الکبر. (904 هـ .‌‌‌‌‌‌‌)

7. دیوان فارسی.

8. خمسه:

     1 - 8. حیرة الابرار. (888 هـ .)

     2 - 8. فرهاد و شیرین. (889 هـ .)

     3 - 8. لیلی و مجنون. (889 هـ .)

     4 - 8. سبعه‌ی سیاره. (890 هـ .)

     5 - 8. سدّ اسکندری. (889 هـ .)

9. اسناد:

     1 - 9. وقفیه. (886 هـ .)

آثار فوق را که کتاب سنگلاخ بر اساس آن‌ها تالیف شده است، در زیر معرفی می‌کنیم: 

1- خزائن المعانی :

خزائن المعانی مجموعه‌ی چهار دیوان ترکی امیر علیشیر نوایی را در برمی‌گیرد.

تعداد انواع اشعار دیوان‌های چهارگانه‌ی فوق، به شرحی که آگاه سیرری لوند بر شمرده، چنین است:

غرائب الصغر: دارای 636 غزل، 1 مستزاد، 3 مخمّس، 1 مسدّس، 1 ترجیع‌بند، 1 مثنوی، 34      قطعه، 131 رباعی.[10]

نوادر الشّباب: دارای 647 غزل، 1 مستزاد، 3 مخمس، 1 مسدس، 1 ترجیع‌بند، 1 ترکیب‌بند،  50 قطعه، 52 معما.[11]

بدایع الوسط: دارای 638 غزل، 1 مستزاد، 2 مخمس، 2 مسدس، 1 نرجیع‌بند، 1 قصیده، 58 قطعه، 10 لغز، 13 تویوق.

فوائد الکبر: دارای 627 غزل، 1 مستزاد، 2 مخمس، 1 مسدس، 1 مثمن، 1 ترجیع‌بند، 1 مثنوی، 48 قطعه و 84 مفردات.[12]

ترتیب غزلیات در چهار دیوان فوق به این صورت است که در آغاز همه‌ی قوافی حروف؛ تحمیدیه، مناجات، نعت و یک غزل عرفانی آورده و سپس غزل‌های غنایی و گاه تعلیمی خود را مرتّب ساخته است. در حالی که تا روزگار وی تحمیدیه و نعت فقط در قافیه‌ی الف می‌آمده است.

ویژگی دیگر آن‌که در کنار 28 حرف سیستم الفبای ترکی قافیه‌های حرف (پ، چ، ژ، لا) را نیز داخل ترتیب غزل‌ها کرده است.
2 –  دیوان فارسی

از امیر علیشیر نوایی گذشته از چهار دیوان ترکی جغتایی، یک دیوان فارسی نیز بر جای مانده است. این دیوان شامل 6 قصیده، 468 غزل، 1 مسدس، 1 ترجیع‌بند (در مرثیه)، 36 قطعه، 67 رباعی، 16 ماده تاریخ، 341 معما، 6 لغز است.

دیباچه‌ی دیوان فارسی با قطعه‌ی زیر شروع می‌شود:

بیت القصیده‌ی همه‌ خیل سخنوران،

شه بیت جنس نظم همه نظم گستران.

مدح و ثنای پادشهی دان که از رهش،

یک پاره سنگ شد گهر عالی افسران.

 
3 – حیرة الأبرار:

نظیره‌ای بر مخزن‌الأسرار نظامی به شمار می‌رود. نوایی نیز به شیوه‌ی نظامی، مثنوی خود را در 20 مقالت بر ساخته است و بر هر مقالت یک حکایت و ساقی‌نامه‌ای در دو بیت افزوده است.

پیش از شروع به مقالت‌ها،‌ سرآغاز، تحمیدیه، 3 مناجات، 5 نعت، ذکر فضل نظامی و امیرخسرو، ذکر فضل جامی، دو پاره نظم در فضیلت سخن، ذکر فضل سلطانحسینبایقارا، سه‌پاره نظم عرفانی با عنوان حیرت و ذکر فضل خواجه بهاءالدیننقشبندی، آمده است.

شروع آن چنین است:

بسم الله الرحمن الرحیم،

رشته‌غه چکدی نئچه درّ یتیم.

هر دُر آنگا جوهر جاندین فزون،

قیمت آرا ایکْی جهاندان فزون.

رشته‌سی خود، عقد جهان رشته‌سی،

دیمه جهان رشته‌سی، جان رشته‌سی.

گنج بقا ذکریگه اول کیم یئتیپ،

بو دُر ایله رشته‌ی تسبیح ائتیپ.

رشته ایمس، طورفه کمندیدور اول،

دؤلت و دین سایدیغا بندیدور اول.

 
4 – فرهاد و شیرین :

نوایی در سرآغاز دومین مثنوی از خمسه‌ی خود از این دو شاعر ترک تبار به نیکی یاد کرده است. سرآغاز آن چنین است:

به حمدک فتح ابواب المعانی،  

نصیب ائت کونگلومه فتح اولماغ آنی.

شاعر پس از سرآغاز، تحمیدیه، مناجات، نعت و مراثی آورده و در پاره‌ای در وصف قلم ازنظامیو امیرخسرو و جامی سخن گفته است:

بو ایکّی پیلینی غفران پرست ائت،       

میِ رحمتدین ایکّی پیلنی مست ائت.

نوایی‌غه داغی شوکت یئتورگیل،

بو ایکّی پیلدین قوّت یئتورگیل.

ایکی پیل اولسا خسرو یا نظامی،

ایرور یوز پیل چاغلیق پیل جامی.

کؤروپ سرمست جام وحدت آنی،

دئمیشلر زنده پیل حضرت آنی.

 
5 –  لیلی و مجنون :  
لیلی و مجنونسومین مثنوی از خمسه‌ینواییبه شمار می‌رود که در پاسخ و نظیره‌ای بر مثنوی‌های نظامیگنجویو امیر خسرودهلویدر بحر هزج مسدّس در 38 پاره و 3622 بیت سروده شده است.

این مثنوی چنین آغاز می‌شود:

ای یاخشی آتینگ بیله سرآغاز،

انجامیغا کیم یئتر هر آغاز!

ای سندن اولوس خجسته فرجام،

آغازینغا عقل تاپمای انجام.

ای عقلغه فائض معانی،

باقی سن و بارچا خلق فانی.

ای ائلگه عدم بقانی ائیلپ.

ذاتینغا فنانی فانی ائیلپ.

وی این مثنوی را پیش از آن‌که جامی آن را به فارسی بیاراید جامه‌ی فاخر ترکی در بر کرده است. در فرجام مثنوی، نوایی به گویشی عارفانه چنین می‌سراید:

یارب، منِ دردمند مهجور،

کیم عشق اوتی جانیم ائتدی محرور.

کونگلومنی بو اوتدان ائتمه محزون،

بیل شؤقینی قیل دمادم افزون.

هم اخگر دین تنیم قوروتگیل،

هم شعله‌سیدین کؤزوم یاروتگیل.

آهیمنی کی دودیدین نشان ائت،

اول دود ایله کؤز یاشیم روان ائت.


6 –  سبعه‌ی سیاره :  
چهارمین مثنوی از خمسه‌ی امیر علیشیر نوایی با نام سبعه‌ی سیاره در پاسخ به هفت پیکر نظامی و هشت بهشت امیر خسرو دهلوی در بحر خفیف سروده شده است و داستان زندگی بهرام گور را در بر دارد.

نوایی، اصل داستان را از نظامی اخذ کرده است و با ایجاد دگرگونی‌های فراوانی در نقل حوادث، متناسب با سلیقه و اندیشه‌ی خود، اثری کاملا متفاوت آفریده است. وی در باب علل اقدام به تغییر در نقل حوادث گوید:

بیری بو کیم یوخ آندا مایه‌ی درد،       

قیلدیلار عشق سوزیدن آنی فرد.

کیم بیره و مهردن بری بولغای،

باخما گر مهر خاوری بولغای.

بولسا تاریخ آلارسا گر مطلوب،

آندا سؤز باغلاماق ایمستورخوب.

سؤز یاساردین چو تاپدی پیرایه،

عشقدین خوشدور آندا سرمایه.

کیم کؤنگولگه اوتی ائشر قیلغای،

جانغا کویدورمگی خبر قیلغای

 
7 – سد اسکندری :  
پنجمین مثنوی خمسه‌ی نوایی، سداسکندری نام دارد که نظیره‌ای بر اسکندرنامه‌ینظامی و آئینه‌ی اسکندری از امیرخسرودهلوی به شمار می‌رود و مانند آن‌ها در وزن بحر متقارب (فعولن، فعولن، فعول) سروده شده است و در شرح احوال اسکندرمقدونی فرزند فیلیپ معروف به اسکندرکبیر است. 

8 – لسان ‌الطیر

مثنوی لسان الطیر نظیره‌ای بر منطق‌الطیر عطّار نیشابوری است. وی در این مثنوی مقام معنوی عطّار را بسیار بها می‌دهد. در زیر عنوان «قدوة الاحرار و قبلة الابرار شیخ فرید الدین عطّار، قدّس الله روحه‌‌غه مدح و ثنا آغازی و اؤز عرض نیازی» گوید:

خلق اوچون مخلوط ایتیب گول بیرله قند،         

طبعیغه گول قند یانگلیغ سودمند.

چون «مصیبت نامه»سین ائیله‌ بیان،

یوز مصیبت نفسقه ائیلپ عیان.

هر مصیبت‌دین کؤنولگه سور اولوب،

کیم کؤنول او سوردان مسرور اولوب.

چون رقم ائیلیپ «ایلاهی نامه»نی،

وحی‌غه ائیلپ محرّر خامه‌نی.

شرح اسرار ایلاهی ائیله‌بن،

خلق آرا شرحین کماهی ائیله‌بن.

چون‌که «اشترنامه» ائیلپ آشیکار،

نکته‌سی بختی‌لرین تارتیب قطار.

 
9 – محاکمة اللغتین :  
امیر علیشیر نوایی از تألیف این اثر در  جمادی الاول سال 905 هـ . فارغ شده است. موضوع آن تحقیق در کیفیت دو زبان ترکی و فارسی و اثبات تفوّق اولی بر ثانی است. پیش از او شیخمحمودکاشغری با تألیف دیوانلغاتالترک به زبان عربی در سال 466 هـ . ترکی و عربی را رو در رو نهاده و این دو زبان را چون دو اسب شرط‌بندی ارزیابی کرده بود و چهار قرن پس از او، امیر نظام الدین علیشیرنوایی با تألیف این اثر، این بحث زبان‌شناسی را به گونه‌ای دیگر پیش کشید.

در مقدمه گوید: 
«باید دانست که ترک از عجم تیز فهم‌تر و بلند ادراک‌تر و از لحاظ خلقت صافی‌تر و پاک‌تر خلق شده [است] و عجم از ترک از جهت تعقّل و علم دقیق‌تر و از حیث کمال و فضل و . . . عمیق‌تر به ظهور آمده است و این حال از صدق و صفا و حسن نیت ترکان و از علم و فنون و حکمت فارسیان پیداست . . . » 

10 – میزان الأوزان : 
امیر علیشیر نوایی، میزانالاوزان را به عنوان نظیره‌ای بر رساله‌ی عروض اثر عبدالرَّحمنجامی نگاشته است. به گفته‌ی فؤادکؤپرولو، وی آن را در اواخر عمر، به نظر آگاه سرّی لوند بعد از 898 هـ . به قلم آورده است.[13]

کتاب دارای مقدمه‌ای حاوی حمد و نعت و سخن در شرف فن عروض است سپس از معنای کلمه‌ی عروض، هشت تفعله‌ی سالم و زحافات و فروع و بحور آن‌ها و دو اثر و تقطیع شعر و نمونه‌هایی از اشعار خود شاعر سخن می‌رود. در این رساله، گذشته از عروض کلاسیک ترکی که اشتراکات زیادی با عروض عربی و فارسی دارد، از قالب‌های شعری خاص ترکی نظیر تویوق Tuyuq، قوشوق Qopşuq، چنگه çəngə، آرازواری Arazvārı، تورکی Türki و جز آن نیز سخن رفته است. 

11 – مجالس النفائس :  
کتاب مجالسالنّفائس را نوایی ده سال پیش از وفات خود تألیف کرده است. در آن شرح حال مختصر و نمونه‌ی آثار بیش از 380 تن از شعرای عصر خود را آورده است.

مجالسالنفائس یکی از نخستین تذکره‌های شعراست که به زبان ترکی نوشته شده است. به خلاف برخی تذکره نویسان فارسی زبان – که اغلب خودنگری پیشه داشتند و از شعرای عربی گوی و ترکی سرای ایرانی کمتر نام می‌بردند- علیشیرنوایی در کنار ترکی‌سرایان سترگی چون سکاکی،لطفیهروی،گدایی و جز آن از خیل عظیم شعرای فارسی‌سرا در عصر و زمان خود نیز نام می‌برد. این اثر به لحاظ اهمیتی که در تاریخ ادبیات فارسی نیز داشته، چند بار به فارسی ترجمه شده است. 

12 – نسائم المحبة من الشمائِم الفُتوّة :  
برگردانی با افزایش‌ها و کاهش‌هایی از نفحات الانس جامی است. متن انتقادی آن در سال 1996 از سوی کمالاراسلان چاپ شده است.[14] اثری بسیار مهم است که در باب اولیاء تصوّف آسیای میانه، اطلاعات ذی قیمتی در بر دارد. 

13 – سراج المسلمین در عقاید دینی :

نوایی در سبب نظم این کتاب گوید:

قیلور عرض اوشبو وادی رهنمایی،

غریب بی‌نوا، یعنی نوایی.

کی چون آفاق شاهی دؤولتیندن،

آنین هم تربیت، هم هیمّتیندن.

نه شه سلطان حسین، اول شاه غازی،

ممالیک شهرلرین سرفرازی.

کی مین ییل عالم ایچره جاهی بولسون،

سلاطین بنده‌ی درگاهی بولسون.

مینینگ نظمیم یاییلدی عالم ایچره،

کؤپ آفت سالدی خیل آدم ایچره،

... دئدیم‌کیم‌ائیله‌یین بیر نوسخه مسطور،

کی بولغای دین و اسلام ائوی معمور.

هم ایتکیریمین بورون شرح عقاید،

کی اسلام اهلیغه بیرگه‌ی فوائد.

کی‌دین اهلی‌نین اولغای دلپذیری،

مسلمانلیغ ائشیده ناگوذیری.

بیان قیلغاینین آنداق روشن و پاک،

کی ادراک ائتمه‌کی آنی خیلِ ادراک.

نوایی در این کتاب به شرح احکام شریعت و قواعد عقاید در فصل بندهای مختلف با عنوان‌های مانند: در اجمال قاعده‌ی ایمان، شرح ارکان اسلام پرداخته است. 

14 – محبوب القلوب :

این اثر پرحجم، یادگار عظیمی در بررسی‌های تاریخ جامعه‌شناسی عصر مؤلف است.

باید گفت کتاب پرحجم محبوب القلوب از نوع «پندنامه‌»هایی است که در آن از انواع مسالک، طرائق، مشاغل و افراد نام برده شده است. در باب خواجه عبدالله انصاری، عبدالرحمان جامی، بایزید بسطامی، انوری، منصور حلاج، حافظ، سعدی و جز آن در آن لطایفی ذکر شده است. 

15 – رساله‌ی معمّا

این رساله را به فارسی تألیف کرده است و آن را به عبدالرحمن جامی تقدیم کرده است. نوایی در خمسهالمتحیّرین گوید که آن را به خواهش جامی به نظم درآورده است. 

16 – مناجات

اثری منثور است. نمونه‌ای از آن : 
« ایلاهی! اکرم الاکرمسن و من گنه‌کار. ایلاهی! ارحم الرحمانسان و من تیره روزگار.

ایلاهی! اگرچه جورم و عصیاندان اؤزگه ایشیم یوخ، اما سندن اؤزگه هم‌کیشیم یوخ.

ایلاهی! یوخ ایردیم، وار ائتدین. طیفل ایردیم، اولوغلار جرگه‌سینه قاتدین . . .

ایلاهی! دیلیمی نعمتِ بی‌قیاسینا شاکر ائیله و کؤنلومو حمد و سیپاسینا ذاکر ائیله . . .

ایلاهی! بی‌علاج درده علیل قیلما و بی‌مروّت نامرده ذلیل قیلما . . . » 

17 – چهل حدیث

ترجمه‌ای از اربعین حدیث جامی است که مولانا حکیم ملا محمد فضولی نیز آن را به ترکی آذری برگردانده است.[15] 

18 – نظم الجواهر

در پاسخ به رساله‌ای از سلطان حسین بایقاراکهدر ستایش نوایی بوده است. وی این پاسخنامه را در سال 890 هـ . تصنیف کرده است. و آن در واقع برگردانی از کلمات قصار حضرت علی(ع) تحت عنوان نثر اللآلیاست که در ترجمه‌، نظم الجواهر نام گرفته است. در آن 266 کلمه از کلمات قصار حضرت علی (ع) را به شکل رباعی ترجمه کرده است. 

19 – تاریخ انبیاء و حکماء

نوایی در این کتاب، تاریخ انبیا از حضرت آدم تا حضرت محمد (ص) را نگاشته است. در میان آنان، نام کسانی که در پیغمبر بودن آنان اختلاف است نیز آمده است. 

20 – تاریخ ملوک عجم

در چهار طبقه، خلاصه‌ای از تاریخ شاهان عجم است که آن را بعد از کتاب تاریخ انبیا و حکما نوشته است. 

21 –  زبدة التواریخ

حاوی برگزیده‌ای از وقایع تاریخی جهان تا روزگار مؤلف است. 

22 –  حالات سید حسن اردشیر بیگ

شروع این رساله چنین است:

«سالک فانی و گوهر کان معارف و معانی، سید حسن اردشیر – رحمة الله – سیرت و حالاتیندا. آنلارین آتاسی اردشیر میرزا ملازم ایرکندوز. قوشچولوق شیوه‌سینده ملازمت قیلور ایرکندور. اول فنده غایت ملایمت و نهایت مهارتدن قوش بیگلیگی منصبینه یئتیبدیر. بلکه موندان داخی بؤیوکرک مناصب کسب ائدپدور.

کؤپ هنرلیک کیمسه شه‌لارغا ایتر دم‌سازلیق،

قوش‌دیلین‌بیلگن‌سلیمان‌غاقیلورهم‌رازلیق ...
نوایی در حالات حسین اردشیر از علاقه‌ی او به آثار شعرایی چون لطفی، مقیمی، حافظ و عطار سخن می‌گوید. 

23 – خمسة المتحیّرین

در شرح احوال و آثار عبد الرحمان جامی که پس از مرگ وی نگاشته شده است. شروع آن چنین است:

اول عالم علّامغا یوز حمد و ثنا،

کیم آدم ایله دوزدوچو بو دیر فنا.

عملیغه ملک سورمه‌دی بیر حرف یانا،

جز نکته‌ی سبحانکه لا علم لنا.

یوز نعت آنا کیم خلق کریم ایردی فنی،

یعنی کی کرم کانی رسول مدنی،

مونداق دئدی علم اهلینی ائیلرگه غنی،

من اکرم عالماً فقد اکرمنی.

 
24 –   حالات پهلوان محمد

در شرح احوال پهلوان محمد صوفی، طبیب، موسیقی شناس و ادیب عصر نوایی است. 

25 –  وقفیه
موقوفات مدرسه‌ی هرات که میرعلیشیر بانی آن است، اثر منثوری است که از وی بر جای مانده و گذشته از فواید تاریخ نثر ترکی جغتایی حاوی اطلاعات سودمند و نکات مفید از وقفیه‌های او است.  

26 –  منشآت 
حاوی منشآت فارسی و ترکی نوایی است.





نظرات() 

یئمک و پشیرمک سٶزلر

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:06 ق.ظ


 

یئمک و پشیرمک سٶزلر

قایغاناق = تخم مرغ نیمرو( خاگینه )

یخنی = آبگوشت

شوربا = آبگوشت

بوز باش = نوعی آبگوشت

بیبر = فلفل

ایستی اوت =فلفل سیاه

قاباق = کدو

سوزگج = صافی

چرک = آبکش

توتقال = دستگیره

توتقاج = دستگیره پارچه ای

قولوپ = دستگیره ظروف آشپزخانه

قاشیق = ؟

قابلاما = ؟

قازان = دیگ

قازماق = ته دیگ

بوشقاب = ؟

منده = سفره / دستمال

بال = عسل

دیشلمه = قند پهلو

دیشلمه چای = جای قند پهلو

دامازدیق = مایه / ذخیره برای تکثیر

بوغازجیل = پرخور

یئییمجیل = پرخور

قایماق = سر شیر

آیران، ائیران = دوغ

ساریمساق = سیر

مرجی = عدسی

مرجیمک = ماش

قوروت = کشک

قارا قوروت = قره قوروت

قاتیق، یوقورت =ماست

سوت = شیر

1-سوغان=پیاز

2-شیشلیك

3-شیرینی

4-سود آش -سودلو آش= آش شیر برج

5- سود =شیر

6- سومو=بربری 

7- چوره ك : تان

 اسماعیل سالاریان  |  




نظرات() 

یول یولداشی

نوشته شده توسط : قارانقوش
پنجشنبه 30 بهمن 1393-12:02 ق.ظ

http://www.araznews.ir/

یول یولداشی

فرانک انصاری
آنا دیلیمیز:رحمتلیک ننه¬م دئییردی یول یولداشی اولماق چتین¬دی، هر آدامین ایشی دئییل. یازیق آرواد دوز دئییرمیش، اوندا من باشا دوشموردوم.ایندی¬نین سؤزو دئییل، نئچه ایلدن سونرا قبول ائله من¬نن یولا گلمه¬ییب¬سن! گَلدییین واخت هله منیم چوخ ایشیم وار ایدی گؤرمه¬یه. او بیری اوشاق¬لار کیمی عراقلی¬لارین دَده¬سینی یاندیرماق ایسته¬ییردیم؛ آنجاق سنین پیس واختدا گلمه¬یین هر نه-یی کورلادی. بلکه ده گلمه¬یین اؤز الینده دئییلدی، گئتمه¬یین نئجه؟ او کی اؤز الینده ایدی. اوندا نییه یئرینی بَرکیدیب قالدین؟ دوکتورلر دئدیلر خطری وار، اؤزون نئجه؟ ایسته¬سه¬یدین ائله¬یه بیلردین. دوز دئییرم یا یوخ…
گؤردویون ایش¬لرین منه گؤره اولدوغونا اینانمیرام. منه گؤره اولسایدی، ایندی¬یه چوخدان منی اؤزوینن آپارمیشدین او دونیایا. ایندی قالیبسان بوغازیمدا، نه آتا بیلیرم، نه اودا بیلیرم. آللاها ناشوکور بنده دئییلم، آنجاق بورا گَلندن بَری گونده اؤز – اؤزومه دئییرم: بو یولداشی منه وئرمکدن اؤترو، بو گونه قالمیشام ها؟!
الینی قویدو بوینونون دالینا، اؤوکه¬لدی. سونرا دونوخدو الینده¬کی قدیمی شکیله. بیر عکسه باخ گؤر همن آدامام؟ اوندا شیر تکین ایدیم. جبهه¬دن گلنده ننه¬م بیر توربا اوزَرلیک یاندیراردی. دئییردی: بالا! گؤز دَیر.
قونشولارین منه گؤز وورماغینی بیلمیرم، آنجاق یولا چیخاندا قیزلارین جومالاشماغینی یولومون اوسته گؤروردوم. یاشلی گؤزلرینی منه تیکیب دالیمجاق دوعا ائله¬یَردیلر. بیلمه¬دیم اؤزومه گؤره ایدی، یا قد – قامتیمه گؤره. منیم اورَییم اونلارنان دئییلدی. بونلار هامیسی سؤز ایدی. بورا گلندن سونرا بیلدیم دونیا هئچ کیمه وفاسی یوخدو. نئجه¬کی من “جئیران”ـا وفالی اولمادیم.الینی آپاردی بالیشی¬نین آلتینا، آیری بیر شکیل چیخارتدی. گؤرورسن جئیران¬دی. چارشاب باشیندا منه باخیب گولور. اردبیلده دوستوم “محمود”ـون تویوندا اونو گؤردوم. هنده¬وَردن سوروشاندان سونرا، بیلدیم گلین خانیمین باجیسی¬دی.
اورَییم چیرپیندی. کَپنک¬لرین قاناد چالماق¬لاری یادیما دوشدو. فیکر ائله¬دیم: سینه¬م کپنک¬نن دولوب¬دو. ائلچی¬لیکدن سونرا بیر سویوق قارلی هاوادا توی توتدوق. یادیمدادی قار دیزدن ایدی. بیزیم تویوموز سنین یادینا گلمز. اوندا هله بیر – بیریمیزنن تانیش اولمامیشدیق. او گون قانادلانیب اوچوردوم.
بئله فیکیرلَشیردیم: قوجالاندا جئیران¬نان چَلیک وورا – وورا، اوشاق¬لاریمیزین ائوینه گئده¬جه¬ییک. سونرا اؤله¬نه¬جک بیرلیکده یاشایاجاییق. حئیف کی او جور اولمادی، یعنی سن قویمادین.
اورَکدن بیر آه چکیب آتوشگه¬دن گؤزونو حَیه¬طه تیکدی. او کیشینی گؤرورسن؟ سن بورا گلندن اونو گونده بو جور گؤرورم. آسایشگاه پالتاری¬نین اوستوندن کراوات تاخیب حَیه¬طده دولانیر. الینی بئلینه ووروب شاخ – شاخ یول یئریییر. آدی “صَفر”دی. جنگ زامانی اونو گؤرموشدوم. بئله دئییلدی هئچ. او دا جنگده موجی اولوب¬دی. هئچ کیم¬نن یولا گئتمیر. اوندا منه دئیَردی: دَده¬م خان ایمیش. الینی ووراردی بئلینه، شاخ – شاخ یول یئریییب دستور وئره¬ردی. یازیق بیلمیر ایندی اؤزو ده دَده-سی کیمی اولوب¬دور.
الینی پنچره¬نین سویوق نرده¬سیندن چکدی کنارا. تخت اوسته بارداشینی قوروب اودقوندو. دوز دئییرسن… هامیدان یازیغی اؤزومَم. یازیق آرواد گؤره¬سن نئجه¬دی؟ گؤره¬سن جورلاناجاق؟ دونوخدو اوستونه کاغیذ بیر تقویم آسیلمیش رنگی – روفو قاچمیش دیوارا. گون آتوشگه¬دن شاخیردی یئره. اوتاغین قاپیسی قورو سس¬نن آچیلیب “عباسی” آدیندا بیر پرستار الینده غذا گیردی ایچَری. ـ »بیزیم آغا “موراد”یمز نه قاییریر؟حالی سازدی؟«
اودقونوب دئدی: ـ »یئنه نه گتیریب¬سن؟ شوربا؟ بیر نعلبکی داواینان؟ شوربا اولسا یئیه¬رم آنجاق نعلبکیده¬کی¬لره یئریم یوخدو!«
پرستار سینی¬نی قویدو قاباغینا. ـ »یوخ بئله اولماز. ائوه گئتمک اوچون هر ایکیسی لازیم¬دی.«
الینی اوزاتدی قاشیغا. اونو کاسانین ایچینده دولاندیریب آپاردی آغزینا ساری. الی گؤیده قورودو. ـ »دوغرودان خانیم پرستار نئجه¬دی؟«
عباسی دستگیره¬نی اویناتدی. ـ »یاخشی¬دی… اوزو بیر آز گؤیه¬ریب. اؤزوموزوک آ، الین یامان گوجلودو.« سونرا قاپینی اؤرتدو. قاشیق الیندن دوشدو کاسایا. شوربا لکه¬لری سیچرادی پالتارینا.
الیم سینیردی. بو نه ایش ایدی گؤردوم؟ یازیق قیز منه نه پیسلیک ائله¬میشدی. گلمیشدی داوالاریمی وئرسین. بیلمیرم نه اولدو، یوموروغوم گلدی اوزونه. هامیسی دا سنین ایشین¬دی. یولداش دئییلسن کی، اولوبسان جانیمین قَنیمی. جئیران بس دئییلدی، بو قیزین دا اوزونو بو گونه سالدیم؟… دوغرودان، نئچه واخت¬دی جئیران¬ـدان خبریم یوخدو. آییلماسا، هارانین تورپاغینی باشیما تؤکه¬جه¬یَم؟ یازیق منیم ائویمده بیر گون گؤرمه¬دی. اول¬لر من تئی جبهه¬ده ایدیم، سونرا دا بو جور اولوب قالدیم الینده. ننه¬مین اوزَرلییی¬نن دوکتورلارین داوا – درمانی دا اثر ائله¬مدی. گوللـه¬لرین سسی باشیمدا قالدی. عراقلی هواپیمالار یئنه بئینیمده ویراژ وئردیلر. جنگدن سونرا دا ائویمیزده گولـله سسی گلیردی. توللادیغیم آر.پی.جی¬لر عراقلی تانک¬لارینی بیر – بیر پارتلادیردی. جئیراندان سونرا هئچ کس یان¬ – یؤره¬مه دولانمیردی. “جواد”ی دا قویموردو چوخ سس سالسین. لازیم اولان شئی¬لری اؤزو آلیردی. منه گؤره چوخ قوناقلیق¬لاردان، توی¬لاردان واز کئچیب قالیردی ائوده. داوا – درمانیمی واختیندا یئتیریب، پالتارلاریمی یویوب، ایسته¬دیییم غذانی پیشیریردی. واخت اولاندا بؤیرومده اوتوروب منی دیندیریب دانیشدیریردی. اونا گؤره ده بیلمه¬دیم جواد هاچان بؤیودو. اؤزونو اودا سویا ووروردو، هئچ کیم اینجیمه¬سین دئیه. آنجاق من اونون قَدرینی بیلمه¬دیم.
جوادنان سؤزوم اولاندا، منی دانلاییب دئییردی: اوننان باش باشا وئریب اؤزووو ناراحات ائلمه، جاوان¬دی.
به¬یَم اؤزون جاوان دئییلدین؟ قوی نه دئییر دئسین. اوزووه گَتیرمه. هر نه دئییر جوابینی وئرمه. بیلیرم اوره-یینده هئچ زاد یوخدو، بالاندی، اونو چوخ ایسته¬ییرسن. هر نه باشینداکی گوللـه¬نین ایشی¬دی. بیلدین؟ سنی دئییردی. ائله بیل بیلیرمیش سن بیر گون هر نه¬یی قاتاجاقسان بیر – بیرینه.
همیشه بالاجا بیر سس¬نن حالیم خاراب اولاردی. اوندا، قالاردی کناردا. من حالیمی بیلمَزدیم. قان گؤزومو توتاردی. الیمه گلن هر شئیی توللاردیم دوشمنین اوسته. بوشقابدان توتوب رادیو، و آلاهی (آیری) شئیی¬لر. اؤزومه گلندن سونرا سینیق وساییلی گؤروب اؤزومدن آجیغیم گلَردی. بئله واخت¬لار جئیران ائوی تمیزله¬ییب دئیه¬ردی: جانین ساغ اولسون، عئیبی یوخدو.
یازیق آرواد! یاخشی زحمت¬لری¬نین جوابینی وئردیم. کئش الیم چولاق اولایدی. جئیران قاباغا گلیب من¬نن جوادین آراسیندا قالماسایدی، بلکه ده بو جور اولمازدی. قویسایدی من او اوشاغی باشا سالام، بئله اولمازدی. اؤزون کی بیلیرسن، من سسدن اینجیییرم. جواد دا او گون ضبطین آخیر خودونو وئرمیشدی. یئنه ائودن گولـله سسی گلدی. اوره¬ییم چیرپیندی، اوزوم آلوولاندی، باشیمداکی نبض دؤیونمه¬یه باشلادی. جئیران گلدی قاباغیما، دئدی: موراد! منه گؤره باغیشلا… ایندی آزالدار…
گوللـه¬لرنن خومپارالارین گورولتوسوندا اونون سسی¬نین قالانینی ائشیتمه¬دیم. جئیران قاباغیمدان چکیلمه¬دی، اونو بیر قیراغا ایتله¬ییب جوادی شاپالاقلادیم. جوادین قیشقیراغی¬نان جئیرانین حالدان گئتمه¬یینی باشا دوشدوم. باشی دَیمیشدی دیوارا. اؤزومه گَلدیییمده بیماریستاندایدیم. جئیران آی.سی.یوـدا. دوکتور دئدی: جئیرانین بئینی خونریزی ائله¬ییب کُمایا گئدیب. اونون توختاماغی دا قالیب آللاها.
بو سؤزو ائشیدندن سونرا بیلدیم باشیما نه گلیب. او گوندن سونرا جواد اؤزگه آدام کیمی من¬نن کئچینیردی.
داها اوزومه باخیب من¬نن دانیشمیردی. هر گون بیماریستانا باش چکیردی. نه قدَر دئدیم اؤز اَلیمده دئییلدی، اینانمادی. قاپینی چیرپیب ائودن چیخیردی. من قالیردیم، دام – دیوارلارنان. بیر ده سن. یادیمدان چیخیردی داوالاریمین آتماغی. آخی جئیران یوخ ایدی؛ کیم واختینی یادیما سالاجاقدی یا داوالاری بیر لیوان سوینان وئره¬جکدی الیمه.
جئیران کُمایا گئدندن بَری منیم ده حالیم یاوالاشدی. اؤزوم آسایشگاها گلمه¬ییمی ایسته¬دیم. بونو جوادا دئدیم. بیلیرسن اورَییم نه ایسته¬ییر؟ توختاییب، گئده¬م جئیرانی گؤرمه¬یه. جورلاندیییمی اؤزوم اونا دئیه¬م… آنجاق بیلمیرم منی باغیشلایاجاق یا یوخ. دونن او بیری اوتاقداکی¬¬لارین بیری اؤزونو اؤلدوردو. اوشاق¬لار دئییرلر، پرستارلارین گؤزوندن ایراق اؤزونو اوتاغی¬نین ائیوانیندان آتیبدی یئره. بلکه ده یاخشی ایشی او گؤروبدو. اؤزونو راحاتلادی، دوز دئمیرم؟!
من ده بو ایشی گؤرسَم، سنین الیندن قورتاررام. جئیران¬نان جواد دا دینجه¬لرلر. بورداکی دوکتورلار، پرستارلار دا. گؤره¬سن خانیم پرستارین اوزو جورلاندی؟ اینانما، جورلانسا دا، اوره¬ییندن چیخماز. قولاق آس، ائله¬ بیل آیاق سسی گلیر. خانیم پرستارین سسی¬دی. یئنه داوالاریمی گتیریب¬دی. من گئتدیم ملَفه¬نین آلتینا. آخی اوزونه باخماغا اوزوم گلمیر.

0
0
  

نوشته شده توسط admin در جمعه, ۲۴ بهمن ۱۳۹۳ ساعت ۴:۵۷ ب.ظ





نظرات() 

فرزندان‌ شیخ‌ صفی‌ الدین‌ اردبیلی‌ در تالش‌ امروز

نوشته شده توسط : قارانقوش
چهارشنبه 29 بهمن 1393-11:34 ب.ظ





شیخ صفیعلی عبدلی

 تاکنون‌ سخن‌ براین‌ بوده‌ که‌ تالشان‌ در شکل‌گیری‌ و استقرار دولت‌صفویه‌ نقش‌ اساسی‌ داشته‌اند. برای‌ پی‌ بردن‌ به‌ چگونگی‌ این‌ موضوع‌کافیست‌ به‌ سرگذشت‌ شاه‌ اسماعیل‌ از زمان‌ مرگ‌ سلطان‌ علی‌ تا وقتی‌ که‌بر اریکه‌ سلطنت‌ ایران‌ تکیه‌ زد به‌ روایت‌ انبوه‌ منابع‌ موجود، از جمله‌ به‌احسن‌ التواریخ‌ و جهانگشای‌ خاقان‌، نگاهی‌ افکنده‌ شود .

 در ادامه‌ پژوهشهایی‌ که‌ صورت‌ می‌گیرد و با پیدا شدن‌ اسناد و مدارک‌موثق‌ کهن‌، اکنون‌ در شناخت‌ خاندان‌ شیخ‌ صفی‌ ، با به‌ دست‌ گرفتن‌ سراین‌ رشته‌ که‌ زبان‌ شیخ‌ صفی‌ به‌ استناد فهلویات‌ بازمانده‌ از او، تالشی‌ بوده‌،سالهای‌ متمادی‌ از عمر خود را در روستای‌ هلیه‌ کران‌ تالش‌ سپری‌ کرده‌،در محضرو مکتب‌ شیخ‌ زاهد تالش‌ گیلانی‌ تربیت‌ شده‌، همسر تالشی‌ زبان‌اختیار کرده‌ ، خرقه‌ ارشاد از شیخ‌ زاهد ستانده‌ و مقام‌ اورا به‌ ارث‌ برده‌است‌ وبالاخره‌ این‌ که‌ نزدیکترین‌ و بیشترین‌ وابستگان‌ِ نخستین‌ِ خانقاهش‌،مردم‌ و صوفیان‌ و پیران‌ تالش‌ از مغان‌ و گشتاسپی‌ تا گسکرو فومن‌ بوده‌اند،می‌توان‌ بر تبار، هویت‌ ایلی‌ و شاخه‌های‌ مختلف‌ نسل‌ او نیز نگاهی‌ تازه‌افکند.

 چنان‌ که‌ می‌دانیم‌ که‌ باروی‌ کار آمدن‌ سلسله‌ افشار، دوره‌ سلطنت‌صفویه‌ به‌ پایان‌ رسید اما بی‌ تردید دودمان‌ او هرگز برچیده‌ نشد وخاندانهای‌ متعددی‌ از نسل‌ او همچنان‌ در گستره‌ جامعه‌ ایران‌ به‌ زندگی‌خویش‌ ادامه‌ دادند.اما به‌ راستی‌! چه‌ اتفاقی‌ رخ‌ داد که‌ دیگر کسی‌ ازحضورآنان‌ در کنار و در پیرامون‌ ما سخن‌ نمی‌گوید؟.غبار کدام‌ حادثه‌، در کدام‌مقطع‌ از تاریخ‌،چنان‌ بر آینه‌ ی‌ هویتشان‌ نشست‌ که‌ زان‌ پس‌ کسی‌ آنان‌ رانشناخت‌؟. اکنون‌ توفیقی‌ حاصل‌ شده‌ است‌ که‌ دست‌ کم‌ در حد گشودن‌باب‌ یک‌ گفتگو ،موضوع‌ جالب‌ توجهی‌ در این‌ مورد مطرح‌ گردد و به‌استناد اسناد و شواهدی‌ متعدد، خبرِ حضورِ بازماندگان‌ شیخ‌ صفی‌ الدین‌اردبیلی‌ در تالش‌ ، اطلاع‌ داده‌ شود .

 در اوایل‌ سال‌ ۸۳ نامه‌ای‌ به‌ دست‌ نگارنده‌ رسید از شخصی‌ به‌ نام‌سید کاووس‌ میر مسعودی‌، بزرگ‌ِیکی‌ از خاندانهای‌ سرشناس‌ تالش‌. به‌پیوست‌ آن‌ نامه‌، شجره‌ نامه‌ای‌ نیز ارسال‌ شده‌ بود که‌ نشان‌ می‌داد خاندان‌میر مسعودی‌ تالش‌ که‌ تا اواخر دوره‌ قاجار، نام‌ فامیلی‌ شان‌ «موسوی‌صفوی‌» بوده‌ خلف‌ِ بلا واسطه‌ شیخ‌ صفی‌ الدین‌ اردبیلی‌ می‌باشد. به‌ لحاظ‌این‌ که‌ چنان‌ شجره‌ نامه‌ هایی‌ در مورد اشخاص‌ مختلف‌ در همه‌ جا و جوددارد و اغلب‌ آنها نیز قابل‌ اعتنا نیستند، شجره‌ نامه‌ مذکور هم‌ در یک‌ نگاه‌متعارف‌ نمی‌توانست‌ چیز قابل‌ توجهی‌ باشد ولی‌ اصالت‌ و اعتبار خانوادگی‌نویسند نامه‌ و وجود برخی‌ نکات‌ تأمل‌ برانگیز در آن‌ نامه‌ موجب‌ گردیدکه‌ نگارنده‌ با آقای‌ سید کاووس‌ میر مسعودی‌، در منزل‌ ایشان‌ واقع‌ درجوکندان‌ تالش‌ ملاقاتی‌ داشته‌ باشد. در آن‌ دیدار اسناد متعددی‌ رؤیت‌گردید که‌ مفاد و مطالب‌ آنها تأیید می‌نمود که‌ شخص‌ یاد شده‌ با واسطه‌چهارده‌ پشت‌، خلف‌ شیخ‌ صفی‌ الدین‌ اردبیلی‌ می‌باشد .

 چهرده‌ پشت‌ مذکور به‌ شرحی‌ که‌ در شجره‌ نامه‌ ی‌ مربوطه‌ آمده‌،عبارت‌ است‌ از: روح‌ الله‌، فضل‌ الله‌، سیفعلی‌ «مشهور به‌ خانجان‌»، اسدالله‌،نورالله‌، صدرالدین‌، قطب‌ الدین‌، صادق‌، فضل‌ الله‌، هاشم‌، ابراهیم‌،عبالرحمن‌، خواجه‌ علی‌، صدرالدین‌ موسی‌، شیخ‌ صفی‌ .

 در این‌ ترتیب‌ و توالی‌ نسل‌ وقتی‌ به‌ سید سلطان‌ خواجه‌ علی‌ می‌رسیم‌،دوتن‌ از پسرانش‌ به‌ نامهای‌: ابراهیم‌ و عبدالرحمن‌، در صدر دوشاخه‌نسبی‌ قرار میگیرند. شاخه‌ ی‌ ابراهیم‌ با جنید و حیدر و سلطان‌ علی‌ و شاه‌اسماعیل‌ ادامه‌ می‌یابد. شاخه‌ عبدالرحمن‌ پس‌ از یازده‌ نسل‌ در زمان‌حاضر به‌ خاندان‌ میر مسعودی‌ تالش‌ می‌رسد.

 در شرایطی‌ که‌ نسل‌ ابراهیم‌ سلسله‌ پادشاهی‌ صفوی‌ را در ایران‌ بنیان‌می‌گذارند، نسل‌ عبدالرحمن‌ به‌ صورت‌ موروثی‌ عهده‌ دار رهبری‌ دینی‌ وخلافت‌ ولایات‌ تالش‌ می‌گردند .و از زمانی‌ که‌ فرزندان‌ ابراهیم‌ در صددکسب‌ قدرت‌ سیاسی‌ بر می‌آیند، پسر عمو هایشان‌ در دیار تالش‌ با تمام‌توان‌ به‌ یاری‌ آنها می‌شتابند. چنانکه‌ در جنگ‌ با شیروانشاهان‌ و امیران‌آق‌ قویونلو، تالشان‌ از عمده‌ترین‌ همراهان‌ شیخ‌ حیدر بوده‌اند (خنجی‌۱۳۸۲/ ص‌ ۲۶۷ و ۲۵۷) و بعدها نیز با مساعدت‌ و حمایت‌ سرنوشت‌ساز صوفیان‌ و امیران‌ تالش‌، اسماعیل‌ به‌ پادشاهی‌ می‌رسد .

 اسنادی‌ که‌ مؤید اصالت‌ شجره‌ نامه‌ ی‌ خاندان‌ میر مسعودی‌ و ارتباط‌نسبی‌ آن‌ خاندان‌ با شیخ‌ صفی‌ الدین‌ می‌باشد، مطعلق‌ به‌ چند مقطع‌تاریخی‌، از دوره‌ صفویه‌ تا قاجاریه‌ است‌. سند اول‌ حکمی‌ ست‌ که‌ از سوی‌شاه‌ طهماسب‌ اول‌ صادر شده‌ و به‌ موجب‌ آن‌ سید فضل‌ الله‌ «نهمین‌پشت‌ کاووس‌ میر مسعودی‌» به‌ خلافت‌ ولایات‌: توالش‌، لنکرکنان‌، آستاره‌،فومن‌، تول‌ وناو و توابع‌ آن‌ منصوب‌ گردیده‌ است‌. با توجه‌ به‌ این‌ که‌ شاه‌طهماسب‌ در سالهای‌ بین‌ ۹۳۰ و ۹۸۴ هـ. ق‌ سلطنت‌ کرده‌ است‌ وصفویان‌ تالش‌ نیز در تول‌ تالش‌ (لیسار و جوکندان‌ کنونی‌) ساکن‌ بوده‌اندوبنابه‌ نوشته‌ جنابی‌ (رابینو۱۳۶۴ / ص‌ ۵۷)در سال‌ ۹۹۰ حاکم‌ لیسارشخصی‌ بوده‌ به‌ نام‌ شیخ‌ فضل‌ الله‌، مفاد سند مذکور در منابع‌ تاریخی‌ نیزتأیید می‌گردد.

 سند دوم‌ که‌ تاریخ‌ ۱۰۳۰ را در ذیل‌ خود دارد، حکمی‌ ست‌ که‌ از سوی‌شاه‌ عباس‌ بزرگ‌ صادر شده‌ و به‌ موجب‌ آن‌ «سید الخلفا قطب‌ الدین‌خلیفه‌، به‌ خلافت‌ محال‌ آستاره‌، لنکر کنان‌، گسکر و فومن‌ منصوب‌ شده‌است‌» به‌ استناد مفاد همین‌ حکم‌ قطب‌ الدین‌ خلیفه‌ فرزند سید صادق‌خلیفه‌ صفوی‌ بوده‌ و این‌ دو تن‌ به‌ ترتیب‌  در مکان‌ هفتمین‌ و هشتمین‌پشت‌ میر مسعودی‌ها قرار می‌گیرند. شایان‌ ذکر است‌ که‌ قطب‌ الدین‌خلیفه‌ را پس‌ از فوت‌ در جوکندان‌ تالش‌ دفن‌ می‌کنند و آرامگاه‌ او وبرخی‌از اخلافش‌ در آن‌ محل‌، اکنون‌ با نام‌ قوشه‌ جد، از جمله‌ زیارتگاههای‌تالش‌ می‌باشد .

 بعد از قطب‌ الدین‌ خلیفه‌، اخلاف‌ او تا دوره‌ مشروطیت‌ به‌ ترتیب‌زمانی‌ عبارت‌ بوده‌اند از: سید صدر الدین‌، سید نورالله‌، سید اسدالله‌، سیدسیفعلی‌ مشهور به‌ خانجان‌، سید فضل‌ الله‌ و سید روح‌ الله‌ و همه‌ ی‌ اینهادر زمان‌ حیات‌ خود از جمله‌ خلفا و مراجع‌ دینی‌ تالش‌ بوده‌اند. در تأییداین‌ موضوع‌ نیز اسناد معتبری‌ در دست‌ می‌باشد. یکی‌ از آن‌ اسناداستشهادیه‌ای‌ ست‌ که‌ در سال‌ ۱۲۷۳ هـ. ق‌ نوشته‌ شده‌ و در آن‌ ۳۶ تن‌از علمای‌ برجسته‌ وقت‌ تالش‌ شهادت‌ داده‌اند که‌ سید سیفعلی‌ موسوی‌الصفوی‌ مشهور به‌ خانجان‌ فرزند سید اسدالله‌ از سادات‌ صفوی‌ النسب‌می‌باشد .و اجداد او نسل‌ اندر نسل‌ به‌ خلافت‌ تالش‌ و لنکر کنان‌ و فومن‌ وگسکر منصوب‌ بوده‌اند .اسناد دیگری‌ هم‌ که‌ تقریبا” چنین‌ مضمونی‌ دارندودر زمانهای‌ پس‌ از سال‌ ۱۲۷۳ هـ. ق‌ نوشته‌ شده‌اند، موجود می‌باشد.

 استشهادیه‌های‌ مذکور به‌ این‌ دلیل‌ تنظیم‌ شده‌اند که‌ حکام‌ کرگانرودخصوصا” سردارامجد تالش‌ «عمید السلطنه‌»پیوسته‌ در صدد بوده‌اندکه‌ازشدت‌ نفوذ خانواده‌ سادات‌ موسوی‌ صفوی‌ «بعدهامیرمسعودی‌ » را دربین‌ مردم‌ از بین‌ ببرند تا مانعی‌ در مسیر یکه‌ تازی‌ و سلطه‌ ی‌ مطلقه‌ ی‌خود نداشته‌ باشند. اما این‌ امر ممکن‌ نمی‌شد مگر با تبلیغ‌ کردن‌ این‌موضوع‌ که‌ خانواده‌ مذکور سید و اخلاف‌ شیخ‌ صفی‌ نیستند. سی‌ سیفعلی‌ وفرزندش‌ سید فضل‌ الله‌ نیز به‌ منظور دفع‌ دسیسه‌های‌ خان‌ حاکم‌ تالش‌،هرچندگاه‌ ناگزیر به‌ تنظیم‌ استشهادیه‌هایی‌ می‌شدند .

 جنگ‌ پنهانی‌ و طولانی‌ صفویان‌ تالش‌ با خوانین‌ کرگانرود، سر انجام‌ دراوایل‌ نهضت‌ مشروطیت‌ صورت‌ علنی‌ می‌گیرد و هردو خانواده‌ در آن‌جنگ‌ دچار پیامدهای‌ سنگینی‌ می‌گردند. جای‌ آن‌ دارد که‌ در اینجا شرحی‌مجمل‌ از حوادثی‌ که‌ دربین‌ صفویان‌ تالش‌ و سردار امجد در زمان‌مشروطیت‌ رخ‌ داد، گفته‌ آید :

در زمان‌ یاد شده‌، سید سیفعلی‌ مشهور به‌ خانجان‌، بزرگ‌ خاندان‌صفوی‌ تالش‌ در جوکندان‌ تالش‌ ساکن‌ بود. خانجان‌ با این‌ که‌ هیچ‌ سمت‌رسمی‌ ای‌ نداشت‌، در مقابل‌ خوانین‌ منطقه‌ و عمال‌ و پشتیبانان‌ آنها،پناهگاه‌ مردم‌ و محضرش‌ محلی‌ برای‌ رسیدگی‌ به‌ دعاوی‌ و اختلافات‌اهالی‌ منطقه‌ به‌ شمار می‌آمد. از سوی‌ دیگر وجود یک‌ رشته‌ روابط‌خویشاوندی‌ بین‌ او و چند خانواده‌ بزرگ‌ و متنفذ تالش‌ مانند اللهقلی‌ بیگ‌تولی‌ و مجاهد مشهور نهضت‌ مشروطیت‌، سید اشرف‌ کرگانرودی‌،خاندان‌ وی‌ را در مقام‌ یک‌ مرکز قدرت‌ رقیب‌ در مقابل‌ خان‌ حاکم‌کرگانرود قرار داده‌ بود ازاین‌ رو خان‌ مقتدر تالش‌ که‌ «شاه‌ گیلان‌» خوانده‌می‌شد  و خود را حاکم‌ مطلق‌ و صاحب‌ جان‌ و مال‌ مردم‌ اهالی‌ تالش‌می‌دانست‌، و جود چنان‌ رقیبی‌ را بر نمی‌تابید و مدام‌ در اندیشه‌ تضعیف‌ وسر کوبی‌ آن‌ بود.

 با گسترده‌ شدن‌ دامنه‌ نهضت‌ مشروطیت‌ از تبریز و تهران‌ به‌ دیگرایالات‌ و ولایات‌ خصوصا” گیلان‌، حرکتهایی‌ اعتراض‌آمیز نسبت‌ به‌ مظالم‌عمید السلطنه‌ در تالش‌ نیز آغاز می‌شود. سید فضل‌ الله‌، پسر سیدخانجان‌ که‌ جوانی‌ رشید و آزادیخواه‌ بود، در زمره‌ نخستین‌ افرادی‌ قرارمی‌گیرد که‌ علنا” خواهان‌ برچیده‌ شدن‌ سلطه‌ مطلقه‌ خان‌ حاکم‌ و احقاق‌حقوق‌ رعایای‌ تحت‌ ستم‌ منطقه‌ بودند و با استفاده‌ از هرفرصتی‌ شعارهای‌مشروطه‌ خواهی‌ را تبلیغ‌ می‌کردند .

 فعالیتهای‌ سید فضل‌ الله‌ که‌ بطور منظم‌ و با آب‌ و تاب‌ زیاد به‌ سردارامجد گزارش‌ داده‌ می‌شد، هر روز برشدت‌ خشم‌ و کینه‌ ی‌ او می‌افزود. تااین‌ که‌ یک‌ روز در حال‌ مستی‌ مفرط‌ «به‌ روایت‌ یک‌ شاهد عینی‌» دستورمی‌دهد که‌ سید فضل‌ الله‌ را دست‌ بسته‌ به‌ حضور او ببرند. پس‌ از اجرای‌آن‌ دستور، در محوطه‌ کاخ‌ حکومتی‌ خود ابتدا سید یاد شده‌ را با چوب‌وفلک‌ شدیدا” شکنجه‌ می‌دهد و سپس‌ شخصا” با فرو کردن‌ یک‌ تیرک‌چوبی‌ نوک‌ تیز در سینه‌اش‌، اورا به‌ قتل‌ می‌رساند و آنگاه‌ پدر او، سیدخانجان‌ را بازداشت‌ وبه‌ به‌ زندان‌ قصر ییلاقی‌ خود واقع‌ در نوئه‌ دی‌ (آق‌اولر کنونی‌) می‌فرستد و پس‌ از مدتی‌ دستور می‌دهد که‌ اورا نیز خفه‌ کنند .

 آن‌ دو. قتل‌ فجیع‌ با عث‌ شعله‌ ور شدن‌ خشم‌ و نفرت‌ اهالی‌ کرگانرودنسبت‌ به‌ سردار امجد و فراگیر شدن‌ جنبش‌ مشروطه‌ خواهی‌ در تالش‌می‌گردد و سر انجام‌ پس‌ از وقوع‌ حوادثی‌ مفصل‌ که‌ شرح‌ آن‌ را نگارنده‌ درجای‌ دیگر آورده‌ است‌  سردار امجد از حکومت‌ تالش‌ ساقط‌وخانواده‌اش‌ سرکوب‌ و متواری‌ می‌شوند و کاخهای‌ حکومتی‌ اش‌ به‌ وسیله‌مردم‌ غارت‌ و سپس‌ به‌ آتش‌ کشیده‌ می‌شوند .

 پس‌ از سید فضل‌ الله‌، ریاست‌ خاندان‌ او به‌ فرزندش‌ سید روح‌ الله‌محول‌ می‌گردد






نظرات() 




درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


پیوندها:


پیوندهای روزانه:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:







The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox