یاتما تولکی دالداسندا گوی یسون اصلان سنی، كچمه نامرد كورپیسینن گوی آپارسون سیل سنی

خانات تالش به نقل از کتاب : دانشنامه جهان اسلام نویسنده : موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی جلد : 1 صفحه : 6798

نوشته شده توسط : قارانقوش
یکشنبه 2 تیر 1398-07:44 ب.ظ

خانات تالش 

 خانات تالش، خاندانى حكومتگر در لنكران از 1160 تا 1339. قلمرو این خاندان به تدریج گسترش یافت و تمام مناطق تالشنشین، به استثناى ماسال و شاندرمن و تالشدولاب (امروزه شهرستانهاى ماسال و رضوانشهر)، را دربرگرفت (رجوع کنید به بُرادگاهى، ص 58ـ59؛ ادامه مقاله). مؤسس این حكومت جمالالدین میرزابیگ، مشهور به قراخان، از سادات لنكران بود كه نسبشان را به زیدبنعلىبن حسین مىرساندند. پدر میرزابیگ، عباسخان خلیفه، از سادات ضیابرى بود كه ظاهراً در عصر شاهعباس دوم صفوى به اُلوفِ لنكران مهاجرت كرده و طبق فرمان شاه، خلیفه صوفیان آن منطقه شده بود (رجوع کنید به برادگاهى، ص 56ـ57).

میرزابیگ شهرت قراخان را بهسبب تیره بودن چهرهاش، از نادرشاه گرفته بود. او بهسبب رشادت در جنگ داغستان (1154ـ1155)، مورد توجه نادرشاه قرار گرفت و تمام روستاهاى الوف تیول او شد. قراخان پس از قتل نادرشاه و در هنگامه جنگهاى مدعیان سلطنت ایران، بر قلمرو خود افزود و بخش بزرگى از سرزمین تالش* را تصرف كرد (همان، ص 58ـ59؛ اوبن، ص 116ـ117). پس از به قدرت رسیدن كریمخان زند در 1164، قراخان دستگیر و در شیراز زندانى شد. هفت سال بعد، وى به دستور كریمخان آزاد شد و به حكومت تالش رسید تا مانعى براى جاهطلبیهاى هدایت خانگیلانى باشد (رجوع کنید به لنكرانى، ص 44). قراخان در كشمكش با هدایتخان، چندى نیز همراه پسرانش، میرمصطفى و عسگربیگ، در رشت به حبس افتاد (رجوع کنید به همان، ص 51ـ54).

قراخان در 1201 درگذشت و فرزند بزرگش، میرمصطفىخان، حاكم تالش شد (برادگاهى، ص 59ـ60). به گفته باكیخانوف (ص 169)، میرمصطفىخان مدتى در زندان امیرفتحعلىخان قبهاى، بزرگترین امیر و حاكم محلى داغستان و آذربایجان، بود و با موافقت او به حكومت خانات تالش رسید. میرمصطفىخان مشهورترین حاكم این خاندان است. در دوره حكومت او، قلمرو خانات تالش گسترش یافت و تقریبآ تمام تالش از بالهارود تا دنیاچالِ اسالم را دربرمىگرفت. او هیچگاه مطیع آقامحمدخان قاجار نشد و حتى چند بار با قواى او به جنگ پرداخت (ساروى، ص 193ـ194، 266ـ267). میرمصطفىخان از همراهان مرتضى قلىخان قاجار*، برادر سركش آقامحمدخان، بود و او را در حمله به رشت در 1203 یارى كرد. مرتضى قلىخان پیش از آن هم، مدتى را در میان تالشیها گذرانده بود (رجوع کنید به غفارى كاشانى، ص 751، 754).

میرمصطفىخان در 1212 و پس از آگاهى از خبر قتل آقامحمدخان، همراه آقاعلى شَفْتى، حاكم موروثى شَفْت، به گیلان حمله برد و رشت را تصرف كرد. اقامت او در رشت دیرى نپایید و پیش از رسیدن سپاهیان فتحعلىشاه به گیلان، از رشت خارج شد و به تالش بازگشت (ساروى، ص 307ـ308؛ لنكرانى، ص 57ـ59).

در آغاز سلطنت الكساندر اول، میرمصطفىخان نمایندهاى به دربار روسیه فرستاد و اطاعت خود را از آن امپراتورى اعلام كرد و خواهان حمایتهاى آن شد. دولت روسیه كه آماده پذیرش چنین درخواستهایى بود، قوایى به تالش گسیل داشت و میرمصطفىخان نیز آنان را در قلعه كهنه آستارا و قریه گرمى اوجارود و شهر لنكران جاى داد (برادگاهى، ص60ـ62؛ باكیخانوف، ص 184). او در طول جنگهاى اول ایران و روسیه (1218ـ1228)، گاه متحد دولت ایران و زمانى همدست ارتش روسیه بود و پس از شكستهاى پىدرپى ارتش ایران و پیشرویهاى ارتش روسیه در سرزمینهاى شمال رودخانه ارس، براى همیشه، به دولت روسیه پیوست و تا پایان عمر (1230) بر حكومت لنكران و متصرفات روسیه در تالش باقى ماند (سپهر، ج 1، ص 152ـ153، 172ـ173؛ نیز رجوع کنید به مفتون دنبلى، ص 218، 220، 226ـ227، 281،300ـ302؛ باكیخانوف، ص 184، 188، 196). دولت ایران نیز براى جلوگیرى از ادعاى دولت روسیه بر بخش باقىمانده سرزمین تالش، كه تعیین حدود آن طبق قرارداد گلستان به تحقیقات بعدى موكول شده بود (رجوع کنید به اسنادى از روابط ایران با منطقه قفقاز، ص 264؛ نیز رجوع کنید به عبداللّهیف، ص 107، 114ـ115)، آن منطقه را به ترتیبى كه از گذشته وجود داشت، به پنجخاننشین به نامهاى كُرگانرود، اسالم، تالشدولاب، شاندرمن و ماسال تقسیم كرد و آنجاها را خمسه طوالش نامید. كُرگانرود و اسالم در آغاز، ضمیمه حكومت آذربایجان شدند اما به درخواست حكام آن مناطق، همانند سه خاننشین دیگر، به ایالت گیلان پیوستند (رابینو، 1917، ص 58؛ ترجمه فارسى، ص 98ـ99، پانویس؛ بازن، ج 2، ص 613).

پس از مرگ میرمصطفىخان، میان اعضاى خانواده او بر سر حكومت اختلاف افتاد و ژنرال رتیشچوف، فرمانده كل ارتش روسیه در ماوراى قفقاز، براى جلوگیرى از اغتشاش و آشفتگى، میرحسنخان، پسر بزرگ و جانشین میرمصطفىخان، را به ایران تبعید كرد (برادگاهى، ص 63ـ64؛ مفتون دنبلى، ص320؛ عشقى، ص 204ـ205).

میرحسنخان در ایران مورد توجه عباسمیرزا نایبالسلطنه قرار گرفت و به حكومت ویلكیج، نمین و آستارا منصوب شد. میرحسنخان در این دوران، با حملات خود به متصرفات روسیه در تالش، سبب ناامنى و اغتشاش آن مناطق شده بود و دولت روسیه خواستار جلوگیرى دولت ایران از این اعمال شد. بهدستور شاه و نایبالسلطنه، نظامیان دولتى به همراه تفنگچیان بالاخان آقاِوْلَرى، حاكم كُرگانرود، و مصطفىخان، حاكم اسالم، به اتباع میرحسن در چلهوند حمله بردند و آنان را از نواحى مرزى دور كردند (رجوع کنید به لنكرانى، ص120ـ135). میرحسنخان در آغاز جنگهاى دوم ایران و روسیه (1241)، شهر لنكران را تصرف كرد و از سوى عباسمیرزا لقب اسبقالمجاهدین گرفت و به حكومت تمام تالش منصوب شد (سپهر، ج 1، ص450؛ برادگاهى؛ ص 34). او پس از انعقاد عهدنامه تركمانچاى* (1243)، به امید تصاحب دوباره حكومت لنكران، به ژنرال پاسكویچ* پیوست اما به درخواست نایبالسلطنه او را به ایران بازگردانیدند. با انتشار خبر قتل گریبایدوف (1244) و شایعه آمادگى عباسمیرزا براى جنگ با روسیه، میرحسنخان دوباره قوایى گرد آورد و لنكران را تصرف كرد. با اخطار ژنرال پاسكویچ و نامه تهدیدآمیز او به عباسمیرزا، نظامیان ایران و روسیه، مشتركآ به جنگ میرحسنخان رفتند و لنكران را از تصرف او خارج كردند. میرحسنخان نیز به انزلى گریخت و از آنجا به مازندران و سپس به تهران رفت. پاسكویچ در 1245 خواهان استرداد میرحسنخان و اعزام او به تفلیس شد اما پیش از اینكه خواسته او صورت گیرد، میرحسنخان بر اثر بیمارى استسقاء درگذشت (سپهر، همانجا؛ اسناد و مكاتبات تاریخى ایران : قاجاریه، ج 2، ص 121؛ نیز رجوع کنید به برادگاهى، ص 64).

با مرگ میرحسنخان، حكومت ویلكیج و نمین و آستارا و اوجارود به میركاظمخان، پسر او و داماد نایبالسلطنه، رسید (اوبن، ص 116ـ117). در فاصله سالهاى 1245 تا 1339 به ترتیب میرسلطاناحمدخان، میرلطفعلىخان، میرزا زینالعابدینخان، اسداللّهخان صارمالسلطنه، بار دیگر میرلطفعلىخان، میرسلیمانخان صارمالسلطنه، میرلطفعلىخان براى سومین مرتبه، و سپس میرصادقخان صارمالسلطنه به حكومت رسیدند (غفارى، ص 31ـ34؛ میرزاابراهیم، ص 218؛ رجوع کنید به ادامه مقاله).

میرصادقخان صارمالسلطنه، سردار ناصر، از دوران مظفرالدینشاه تا احمدشاه حكومت داشت و از معتمدان ایالت اردبیل بهشمار مىآمد. عینالدوله در جریان محاصره تبریز در 1326، او را به همراه مؤتمنالرعایا اردبیلى براى گفتگو به نزد مشروطهخواهان فرستاد (رجوع کنید به كتاب نارنجى، ج 1، ص 263). دولت عثمانى در سالهاى بعد كوشید تا میرصادقخان را به مخالفت و جنگ با روسیه ترغیب كند (رجوع کنید به صادق، مجموعه 3، ص40ـ41). میرصادق صارمالسلطنه تحت تأثیر نشریاتى همچون ملانصرالدین و حبلالمتین، و آشنایى با افكار جدید دست به اصلاحاتى در قلمرو خود زد (اوبن، ص 117). او نخستین مدرسه به سبك جدید را در نمین احداث كرد و نخستین مدرسه دخترانه نمین نیز از ساختههاى همسر اوست (صفرى، ج 3، ص220ـ221). میرصادقخان صارمالسلطنه احتمالا در سال 1339، ضمن برخورد با گروهى از مردم آستارا، به قتل رسید (رجوع کنید به ناصر دفترروائى، ص 139).


منابع:
(1) اسناد و مكاتبات تاریخى ایران: قاجاریه، چاپ محمدرضا نصیرى، تهران: كیهان، 1366ـ1368ش؛
(2) اسنادى از روابط ایران با منطقه قفقاز، تهران: وزارت امورخارجه، دفتر مطالعات سیاسى و بینالمللى، 1372ش؛
(3) مارسل بازن، طالش: منطقهاى قومى در شمال ایران، ترجمه مظفر امین فرشچیان، مشهد 1367ش؛
(4) عباسقلىآقا باكیخانوف، گلستان ارم، چاپ عبدالكریم علیزاده و دیگران، باكو 1970؛
(5) سعیدعلى بُرادگاهى، «جواهرنامه لنكران»، در چهار رساله در زمینه تاریخ و جغرافیاى تالش، چاپ على عبدلى، رشت: گیلكان، 1378ش؛
(6) یاسنتلویى رابینو، ولایات دارالمرز ایران: گیلان، ترجمه جعفر خمامىزاده، رشت 1366ش؛
(7) محمدفتحاللّهبن محمدتقى ساروى، تاریخ محمدى (احسنالتواریخ)، چاپ غلامرضا طباطبائىمجد، تهران 1371ش؛
(8) محمدتقىبن محمدعلى سپهر، ناسخالتواریخ: تاریخ قاجاریه، چاپ جمشید كیانفر، تهران 1377ش؛
(9) صادق صادق، خاطرات و اسناد مستشارالدوله صادق، چاپ ایرج افشار، تهران 1361ـ1374ش؛
(10) بابا صفرى، اردبیل در گذرگاه تاریخ، اردبیل 1370ـ1371ش؛
(11) فتحاللّه عبداللّهیف، گوشهاى از مناسبات روسیه و ایران و سیاست انگلستان در ایران در آغاز قرن نوزدهم، ترجمه غلامحسین متین، تهران (1356ش)؛
(12) خانك عشقى، سیاست نظامى روسیه در ایران : 1815ـ 1790، (تهران) 1353ش؛
(13) محمدعلى غفارى، خاطرات و اسناد محمدعلى غفارى (تاریخ غفارى: (ج 3))، همراه با اسناد دیوان عدالت عظمى و كتابچه تعدیات حشمتالدوله، بهكوشش عباس زارعى مهرورز، تهران 1380ش؛
(14) ابوالحسن غفارى كاشانى، گلشن مراد، چاپ غلامرضا طباطبائىمجد، تهران 1369ش؛
(15) كتاب نارنجى : گزارشهاى سیاسى وزارت امورخارجه روسیه تزارى درباره انقلاب مشروطه ایران، ج 1، ترجمه حسین قاسمیان، بهكوشش و ویراستارى احمد بشیرى، تهران: نشر نور، 1367ش؛
(16) احمدبن خداوردى لنكرانى، اخبارنامه: تاریخ خانات تالش در زمان جنگهاى روسیه علیه ایران، چاپ على عبدلى، تهران 1380ش؛
(17) عبدالرزاقبن نجفقلى مفتون دنبلى، مآثر سلطانیه: تاریخ جنگهاى ایران و روس، تبریز 1206ش، چاپ افست تهران 1351ش؛
(18) میرزاابراهیم، سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان ...، چاپ مسعود گلزارى، تهران 1355ش؛
(19) ابراهیم ناصر دفترروائى، خاطرات و اسناد ناصر دفتر روائى: انقلاب مشروطیت نهضت جنگل، دوره ناامنى خلخال، بهكوشش ایرج افشار و بهزاد رزاقى، تهران 1363ش ؛


(20) Eugene Aubin, La Perse d'aujourd'hui: Iran Mesopotamie, Paris 1908;
(21) Hyacinth Louis Rabino, Les provinces caspiennes de la Perse: Le Gulan, Paris 1917.

/ على پورصفر قصابى نژاد /

نام کتاب : دانشنامه جهان اسلام 





نظرات() 


룰렛
سه شنبه 12 فروردین 1399 07:03 ب.ظ
Hi there, yeah this paragraph is really pleasant and I have learned lot of things
from it concerning blogging. thanks.
chatturb
سه شنبه 12 فروردین 1399 06:35 ب.ظ
Brazilian Girls Are The Best And This Hot Camgirl Is Such A Sight To
See Masturbation FreePorn …
may toi dien chinh hang
سه شنبه 12 فروردین 1399 05:20 ب.ظ
I am really enjoying the theme/design of your web site.
Do you ever run into any web browser compatibility problems?
A few of my blog visitors have complained about my
site not operating correctly in Explorer but looks great in Chrome.

Do you have any suggestions to help fix this problem?
נערות ליווי בפתח תקווה
سه شنبه 12 فروردین 1399 04:45 ب.ظ
One of the best man is usually the grooms most trustworthy and
faithful buddy or relative. The very best man is normally the grooms most reliable and faithful pal or relative.
The ushers may be the grooms brothers, cousin, or best pals, or brothers and close family members of the bride.

Responsibilities of one of the best Man Before the marriage, he - pays for his own attire, purchased or
rented. May give the envelope to the officiant earlier than the ceremony.

In the course of the ceremony, he - is just not a part of
the processional but enters with the groom, standing behind the groom and barely to the left.
After the ceremony, he - instantly serves as one of the witnesses in signing the
marriage license. On the reception, he - does not stand within the receiving line unless he is also the father
of the groom. After the reception, he - promptly returns both his and the grooms rented formal put
on to the suitable location.
comment-141449
سه شنبه 12 فروردین 1399 12:40 ب.ظ
I like the valuable information you provide in your articles.
I'll bookmark your blog and check again here frequently.

I'm quite certain I'll learn lots of new stuff right here!
Best of luck for the next!
Billig reol tilbud
سه شنبه 12 فروردین 1399 10:07 ق.ظ
Its such as you learn my mind! You appear to grasp a
lot about this, like you wrote the e-book in it or something.
I feel that you simply could do with a few % to
power the message house a little bit, however other than that, this is wonderful blog.

A fantastic read. I will certainly be back.
เล่นเว็บแทงบอลเว็บไหนดี
سه شنبه 12 فروردین 1399 01:50 ق.ظ
I have read so many articles or reviews regarding the blogger
lovers except this post is truly a nice post, keep it
up.
เว็บแทงบอลเว็บไหนดีสุด
سه شنبه 12 فروردین 1399 01:28 ق.ظ
Have you ever considered about adding a little bit more
than just your articles? I mean, what you say is fundamental and everything.
But think about if you added some great images or video clips to give your posts more, "pop"!

Your content is excellent but with pics and video clips, this site could undeniably be one of the greatest in its field.
Very good blog!
CBD Topicals
سه شنبه 12 فروردین 1399 01:22 ق.ظ
Hello it's me, I am also visiting this site
daily, this website is truly pleasant and the visitors are really sharing nice thoughts.
เลือกเว็บแทงบอลอันไหนดี
سه شنبه 12 فروردین 1399 01:04 ق.ظ
When I originally commented I clicked the "Notify me when new comments are added" checkbox and now
each time a comment is added I get three e-mails with the same comment.
Is there any way you can remove me from that service?
Thanks!
8 ball pool cheats
سه شنبه 12 فروردین 1399 12:09 ق.ظ
Thіs post is priceless. When can I find out more?
เว็บแทงบอลเล่นเว็บไหนดี
دوشنبه 11 فروردین 1399 11:07 ب.ظ
Hi there, I enjoy reading through your article. I like to write a little comment to support you.
ormekur til katte tyskland
دوشنبه 11 فروردین 1399 10:56 ب.ظ
Way cool! Some extremely valid points! I appreciate you writing this article and also the rest of the
site is also really good.
chatturbatt.com
دوشنبه 11 فروردین 1399 10:12 ب.ظ
@EscortsC BombasticASSXXX, esa modelo solo en STREAMATE con nunca con más de 7 en su sala es
un desperdicio
đồng phục vụ nhà hàng
دوشنبه 11 فروردین 1399 09:42 ب.ظ
Thanks for one's marvelous posting! I genuinely enjoyed reading it,
you might be a great author.I will be sure to bookmark your blog and will come back down the road.

I want to encourage continue your great posts, have a nice evening!
เว็บแทงบอลที่คุณควรรู้จัก
دوشنبه 11 فروردین 1399 07:42 ب.ظ
Hi there, just wanted to say, I liked this post. It was helpful.
Keep on posting!
เว็บแทงบอลเว็บไหนบริการดีสุด
دوشنبه 11 فروردین 1399 07:04 ب.ظ
Hi there! This is my 1st comment here so I just wanted to give a quick shout out and tell you I truly enjoy reading
your blog posts. Can you suggest any other blogs/websites/forums that go over
the same subjects? Thank you so much!
Fortnite free V Bucks generator
دوشنبه 11 فروردین 1399 06:31 ب.ظ
Hurrah! In the end I got a blog from where I be able to actually
obtain useful information regarding my study and knowledge.
https://peanutchoco01.wixsite.com/mysite/post/%E0%B9%80%E0%B8%A7-%E0%B8%9A%E0%B9%81%E0%B8%97%E0%B8%87%E0%B8%9A%E0%B8%AD%E0%B8%A5%E0%B9%84%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%9A%E0%B8%A3-%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%94-%E0%B8%AA-%E0%B8%94-%E0%B8%97-%E0%B8%A1%E0%B8
دوشنبه 11 فروردین 1399 03:56 ب.ظ
I'm really loving the theme/design of your site.
Do you ever run into any web browser compatibility issues?
A number of my blog visitors have complained about my site not operating correctly in Explorer but looks great
in Opera. Do you have any suggestions to help fix this problem?
amateur sex
دوشنبه 11 فروردین 1399 02:39 ب.ظ
Thanks for sharing your thoughts on خانات.
Regards
situs poker online
دوشنبه 11 فروردین 1399 11:09 ق.ظ
Have you ever considered creating an ebook or guest authoring
on other sites? I have a blog based on the same subjects you discuss and would
really like to have you share some stories/information. I
know my audience would enjoy your work. If you're even remotely interested,
feel free to send me an e-mail.
https://mazdahochiminh.vn/mazda-da-nang/
دوشنبه 11 فروردین 1399 10:06 ق.ظ
Wow! Thank you! I continuously wanted to write on my blog something like that.
Can I take a fragment of your post to my website?
àÇçºá·§ºÍÅàÇçºä˹â͹à§Ô¹äÇ·ÕèÊØ´
دوشنبه 11 فروردین 1399 09:55 ق.ظ
great publish, very informative. I'm wondering why the other specialists of this sector don't realize
this. You must continue your writing. I am confident, you
have a huge readers' base already!
son handjpb
دوشنبه 11 فروردین 1399 09:28 ق.ظ
I constantly spent my half an hour to read this blog's content daily along with a
mug of coffee.
clash royale strategy
دوشنبه 11 فروردین 1399 08:35 ق.ظ
Excellent beat ! I wish to apprentice while you amend your website, how could
i subscribe for a blog web site? The account aided me a acceptable deal.
I had been a little bit acquainted of this your broadcast offered
bright clear idea
เล่นเว็บแทงบอลเว็บไหนดี
دوشنبه 11 فروردین 1399 08:20 ق.ظ
This piece of writing offers clear idea in favor of the new visitors of blogging, that actually how to do
running a blog.
àÇçºá·§ºÍÅä˹ºÃÔ¡ÒôÕÊØ´
دوشنبه 11 فروردین 1399 07:52 ق.ظ
You ought to be a part of a contest for one of the finest sites
on the internet. I'm going to highly recommend this website!
เว็บแทงบอลเว็บไหนโอนไวที่สุด
دوشنبه 11 فروردین 1399 06:52 ق.ظ
What i do not understood is in fact how you are not really
a lot more well-liked than you may be now. You're very intelligent.
You know therefore considerably in relation to this topic, produced me for my part believe it
from a lot of various angles. Its like women and men aren't interested unless it's something to do with Woman gaga!
Your individual stuffs outstanding. All the time handle it
up!
เลือกเล่นเว็บแทงบอลเว็บไหนดี
دوشنبه 11 فروردین 1399 06:26 ق.ظ
It's great that you are getting ideas from this article as well as from our argument made at this time.
ÁÕàÇçºá·§ºÍÅàÇçºä˹ºÃÔ¡ÒôպéÒ§
دوشنبه 11 فروردین 1399 04:58 ق.ظ
What's Taking place i'm new to this, I stumbled upon this I've found It
absolutely useful and it has helped me out loads. I hope to contribute & help
different customers like its aided me. Good job.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


پیوندها:


پیوندهای روزانه:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:


baghro@gmail.com





The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox
 
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو