یاتما تولکی دالداسندا گوی یسون اصلان سنی، كچمه نامرد كورپیسینن گوی آپارسون سیل سنی

علمای گمنام از آل حیدر در معرفی کتاب «رجال دینور» /سید محمد رضوی

نوشته شده توسط : قارانقوش
دوشنبه 2 اردیبهشت 1398-10:23 ب.ظ


_ آدرس: تهران - ضلع جنوب شرقی میدان بهارستان - کتابخانه مجلس شورای اسلامی

تلفن: ٣٣١٣٠٩١١-٠٢١   http://ical.ir/index.php?option=com_

کتابخانه مجلس شورای اسلامی در راستای رسالت پژوهشی خود ، اقدام به چاپ اثری جدید بنام "رجال دینور" کرده است.این کتاب که در شرح احوال یکی از خاندان های اصیل و ریشه دار سرزمین آذربایجان می باشد ، توسط یکی از علمای این خطه بنام آیه اله حاج میرزا محمد دینوری تالیف گردیده و توسط محقق گرامی آقای محمد الوانساز خویی تحقیق و تعلیق شده است.

محقق این اثر ، در مقدمهُ خود ، امتیازات این کتاب را چنین ارزیابی می کند :

" 1. معرفی تفصیلی تعدادی از بزرگان این خاندان که شرح حالشان در جایی چاپ نشده و یا خیلی مختصر و گذرا آمده است.

2. استفاده از تصاویر ، مدارک و اسناد خانوادگی که از ارزش بالائی برخوردارند.

3. تهیهُ نمودار خانوادگی و دریافت اطلاعات از بازماندگان شخصیت ها."

تاثیر خاندان های اصیل و بنام ، همواره در تاریخ اسلام و سیرهٌ انبیای عظام و نیز کشور عزیز ایران مورد توجه و دقت بوده ، بطوری که در حوادث زمانه ، همواره حضور آنان محسوس و موثر بوده است.

برای نمونه می توان به برانگیختن و بعثت پیامبران در خاندان حضرت ابراهیم ( علی نبینا و آله و علیه السلام ) اشاره کرد که توجه شریعت مقدس را به این مقوله مهم دارد.

درکشور پهناور ایران ، نام خاندان ها و خانواده های بزرگ ، جزئی لاینفک از آن بشمار رفته ، و بعنوان هویت و شناسنامه این سرزمین شناخته میشود. برای نمونه به خاندان سادات دشتکی در شهر شیراز یا خاندان سادات طباطبائی در شهر بروجرد و قاضی طباطبائی در شهر تبریز میتوان اشاره کرد.

یکی از خاندان های اصیل و ریشه دار در منطقه آذربایجان ، خاندان دینوری میباشد که قدمت علمی این دودمان به مولی پیر محمد دینوری ، صحابهٌ حضرت رضا ( سلام الله علیه ) میرسد بطوری که بازماندگان این صحابی اهلبیت (علیهم السلام ) بعد از او ، قدم در وادی علم و دانش و نیز تفقه در دین نهادند و چندین سده به ترویج و تبلیغ  مکتب امامیه و دفاع ازاین مذهب حقه پرداختند. 

در رابطه با جایگاه علمی و شخصیت معنوی این صحابی امام هشتم ، در کتابتی که مولف به نقل از آباء و اجداد خود ذکر کرده و متاسفانه از بین نیز رفته است ، وجود حضرت ثامن الحجج ( علیه السلام ) به مردم آذربایجان سفارش فرموده اند که در احترام و اکرام آن رجل بزرگ علم ( مولی پیر محمد دینوری ) نهایت سعی را بنمایند.

مولف کتاب بعد از مقدمه ، ابتدا به تشریح مختصری از جغرافیای تاریخی و کرونولوژی وقایع تبریز پرداخته و سپس اطلاعات مختصری از منطقه قراجه داغ دینور و اجاق کندی که مسقط الراٌس رجال بزرگ خاندان دینوری آذربایجان میباشد را بیان میدارد و نکته قابل توجه ای که در این بخش از کتاب آمده ، اشاره به یکی از خاندان های علمی و روحانی که منسوب به این آبادی بوده ،یعنی خاندان شیخ محمد سعید فرزند شیخ یوسف دینوری قراجه داغی نجفی است که شیخ اعظم ، شیخ مرتضی انصاری در بالای منبر به دریافت اجازه روایی از وی افتخار می کرده است.ایشان از افاضل شاگردان آیه اله سید مهدی بحرالعلوم بوده و از صاحب مفتاح الکرامه و علامه وحید بهبهانی اجازه روایت دارد.وی رساله ای در مناظره استادش سید بحرالعلوم با یکی از علمای یهود در ذالکفل تالیف نموده است.

در بخش های بعدی کتاب ، مولف به معرفی تفصیلی تعدادی از بزرگان این خاندان که شرح احوالشان در جائی چاپ نشده و یا خیلی مختصر و گذرا آمده ، پرداخته است.اسامی علماء و رجالی که از آنان در این کتاب نام برده شده ، بدین قرار است :

  1. مولی پیر محمد دینوری 2. مولی میرزا عبدالصمد ( 868 – 953 ق ) 3. پیر محمد طالب العلم ( 929 – 1029 ق ) 4. میرزا محمد علی مجتهد قره داغی ( 1164 - 1226 ق )؛ ایشان جزء شاگردان سید بحرالعلوم و نیز صاحب حدائق بشمار میرفت و در عداد مدرسین حوزه نجف اشرف محسوب می شد و پس از مراجعت به وطن خویش به تدریس و تالیف و نیز تربیت طلاب علوم دینی پرداخت و بعد از مدتی تعداد کثیری از اهالی منطقه مرجعیتش را پذیرفته و از وی تقلید کردند.وی از همسر اولش که در اواخر سنه 1226 ق به رحمت ایزدی پیوست ، دارای 3 دختر و 4 پسر بود که اسامی پسران وی به ترتیب سن عبارت بودند از : 1. میرزا محمد بالا مجتهد ( 1219 – 1296 ق ) ؛ شخصیتی که جامع معقول و منقول بود و از کبار شاگردان صاحب جواهر الکلام در حوزه نجف بشمار میرفت ، بطوری که از محارم و نزدیکان معظم له گردید. ایشان پس از بازگشت به تبریز ، عهده دار زعامت دینی و مرجعیت فقهی در بین مردم آذربایجان گردید. 2. میرزا علی مجتهد ( 1223 ق - ......) ؛ از این عالم بزرگوار ، یک دختر ( همسر آیه اله میرزا صادق آقا مجتهد ) و یک پسر (مرحوم آیه اله میرزا یوسف آقا ) به یادگار مانده است. 3. میرزا حسین مجتهد ( 1225 ق - ......) 4. میرزا زین العابدین مجتهد ( 1227 ق - .....).

یکی دیگر از علمای بزرگ این سرزمین مرحوم آیه اله میرزا یوسف آقا مجتهد ابن میرزا علی مجتهد ابن میرزا محمد علی مجتهد قره داغی ( 1279- 12337 ق ) است.ایشان پس از عزیمت به حوزه علمیه نجف و شاگردی آیه اله مولی محمد فاضل ایروانی ونیز آیه اله شیخ محمد هادی تهرانی ( صاحب محجه العلماء در علم اصول و ذخایره النبوه در فقه ) به درجه اجتهاد نائل آمدو سپس به شهر تبریز مراجعت فرمودند. در احوالات ایشان آمده است که سخنوری توانا و نیز صاحب نفوذ کلام بودبطوری که فرد مستمع در مجلس وعظ ایشان که از عقوبات یوم القیامه صحبت می شد بر خود لرزیده و تائب از ذنوب ، از مجلس بیرون می آمد.وی پس از مراجعت به وطن ماٌلوف خود بیش از 6 سال بدون وقفه ، فعالیت علمی و ارشادی داشته ، جذبات معنوی و عدم توجهش به دنیا او را محبوب العام و القلوب کرده بود.سرانجام ایشان در سال 1337 ق به قصد زیارت عتبات عالیات به همراه خانواده خود ، بسوی عراق مهاجرت نمود لکن در مسیر راه بیمار گردیده و در اثر این بیماری در شهر کاظمین از دنیا رفت و پیکر پاکش در رواق کاظمین ( علیهم السلام ) دفن گردید.

مرحوم میرزا یوسف آقا مجتهد تالیفات و تصنیفات زیادی داشت ، ولی آنچه را که تذکره نویسان اشاره نموده اند و نیز از اولاد آن مرحوم شنیده شده است بدین قرار است : 1. لسان الحق در رد تثلیث ( فارسی ، تبریز ، 1336 ق ) ؛ 2. ابتلاء ائمه – علیهم السلام- ( خطی ) ؛ 3. تقریرات مباحث مرحوم آقا شیخ هادی تهرانی ( خطی ) ؛ 4. حواشی کتب فقه و اصول ( خطی ) ؛  5. دیوان اشعار ( خطی ) در مدح و مراثی اهلبیت ( صلوات الله علیهم ) و مواعظ و نصایح که هزار بیت میباشد.

 از دیگر علمای بزرگ خاندان دینوری ، مرحوم میرزا محسن آقا مجتهد ( 1267- 1352ق ) است .وی که بزرگترین اولاد ذکور میرزا محمد آقا مجتهد بشمار میرفت ، فقیهی متقی و جامع منقول و معقول بود.ایشان پس از اتمام دوره سطح در حوزهٌ تبریز با تشویق و راهنمائی والد بزرگوار خود مرحوم آیه اله میرزا محمد آقا بالا مجتهد به آستان مقدس علوی مشرف شده و بمدت ده سال از محضر آیات عظام فاضل ایروانی ، ممقانی ،فاضل اردکانی ،کوه کمری ، فاضل شربیانی بهره ها برد و به درجه اجتهاد نائل گشت.

معظم له در سال 1297 ق بنابر تقاضای مردم تبریز ، حوزهٌ منورهٌ نجف اشرف را ترک گفته و راهی سرزمین پدری خویش گشت و در آنجا به انجام کارهای علمی و دینی پرداخت.ایشان دارای خط زیبائی بود و نسخ و نستعلیق را بسیار خوب مینوشت. از تالیفات ایشان به موارد ذیل میتوان اشاره کرد : 1. تبیین المحجه الی تعیین الحجه ( عربی ، تهران ، 1346 ق ) ؛ 2. نموذج الصرف ( خطی ) ؛ 3. کتاب ایمان ابوطالب ( خطی ) ؛ 4. رساله فی الید و کیفیه اجابها من الملک فی بیان تلک القاعده ( خطی ) ؛ 5. احادیث الخمسه فی فضائل الائمه ( عربی و فارسی ، تبریز ، 1346 ق ).

از دیگر علمای این بلاد ، میتوان به آیه اله میرزا محمد آقا مجتهد ( 1287 – 1359 ق ) فرزند ارشد مرحوم آیه اله میرزا محسن آقا مجتهد اشاره کرد.ایشان پس از طی دروس مقدماتی در مدرسه طالبیه تبریز ونیز استفاده از محضر والد بزرگوار خود ، رهسپار حوزه عالیه نجف اشرف گردید.وی مدت نوزده سال از محاضر بزرگان نجف بهره ها برد ، خصوصا که سالیان متمادی در درس فقیه بزرگ و نامور، مرحوم آیه اله سید کاظم یزدی صاحب کتاب عروه الوثقی ، شرکت و از نزدیکان معظم له گردید.مرحوم آسیدکاظم یزدی نیل به درجه اجتهاد وی را تائیدکرده و اجازه اجتهاد ایشان را مرقوم فرمود.از ایشان تالیفاتی مانند حاشیه بر بعضی از کتب فقهی و تقریرات مباحث مرحوم آیه اله سید کاظم یزدی و نیز کتابی در علم نجوم به یادگار مانده است.

یکی دیگر ازعلمای خاندان دینوری ، مرحوم آیه اله حاج سید ابراهیم علوی خوئی ( 1333- 1409 ق ) است.ایشان که پنجمین داماد آیه اله حاج میرزا محسن آقا مجتهد تبریزی میباشد ، از سلسله جلیله عالم عامل و فقیه صاحب کرامات ، مرحوم آقا سید یعقوب حسینی صاحب مزار و مقبره معروف در شهرستان خوی که به سادات مقبره مشهورند ، بشمار میرود.وی پس از تلمذ در نزد بسیاری از اساتید و نیز کسب فیض از درس مدرسین بزرگ از مراجع بزرگواری همچون آیه اله سید ابوالحسن اصفهانی ، آیه اله حجت کوه کمری و آیه اله سید محسن حکیم اجازه اجتهاد داشته و تصدیق فلسفه را از امام خمینی ( ره ) اخذ نموده است. ایشان سالها در حوزه های خوی و تهران به امر تدریس و تالیف اشتغال داشتند.از تالیفاتشان میتوان به کتب ذیل اشاره کرد : 1.آئینه پرهیزگاران ( فارسی ، تهران ، 1382 ق ) ؛ 2. شرح الاسماء الحسنی (خطی ) 2جلد ؛ 3. آئین جهان داری از نقطه نظر علی- علیه السلام- (خطی ) 4 جلد ؛ 4. الغرر فی الاصول ( یک دوره اصول ) ( خطی ) ؛ 5. یک دوره فقه ( خطی ) ؛ 6. رسائل ( خطی ) ؛ 7. جنگ ( خطی ) ؛ 8. شرح حال خودم و جنگ.

مرحوم میرزا صادق آقا مجتهد ( 1269 – 1351 ق ) نیز یکی دیگر از علمای ربانی و صاحب کرامت این سرزمین است.وی فرزند فقیه بزرگوار ، آیه اله میرزا محمد آقا بالا مجتهد میباشد.

این عالم پرهیزگار پس از گذراندن دوره مقدمات و تحصیل متون فقه و اصول در سال 1288ق در بیست سالگی به همراه برادر بزرگ خود مرحوم آیه اله حاج میرزا محسن مجتهد به آستان شاه ولایت – حضرت امیرالمومنین ( سلام الله علیه )- عازم گردید و متجاوز از 24 سال از محاضر بزرگان علم و مشایخ عظام ، حضرات آیات فاضل ایروانی ، فاضل شربیانی و ممقانی بهره برد لکن بیش از همه ، استفاده وی از محضر آیه اله شیخ هادی تهرانی صاحب ذخایر النبوه بود.معظم له سر انجام پس از تلاش های فراوان در راه تحصیل علم به درجه اجتهاد در فقه و اصول و فلسفه نائل آمد.ایشان با وجود آیات بزرگ در حوزه نجف ، در عداد مدرسین شناخته شده بشمار میرفت و شاگردان زیادی در مکتبش تعلیم یافتند که بعدها از اعلام بزرگ شیعه گردیدند.از این فقیه فرزانه ، کراماتی نیز نقل شده که در این مقال ، فرصت بازگوی آن نیست.ایشان دارای تالیفاتی بود که اهم آنها به این قرار است : 1. المقالات الغرویه ( عربی ، تبریز ، 1317 ق ) ؛ 2. رساله فی المشتقات ( رساله المشتقات الفواید فی شرح بعضی المباحث المشکله فی الفقه ) ( عربی ، تبریز ، 1319 ق ) ؛ 3. رساله در بعضی مسائل صلوه ( فارسی ) ؛ 4. حاشیهٌ منهج الرشاد ؛ 5. حاشیه بر وسیله النجاه و چندین رساله فارسی و عربی دیگر.

از دیگر علمای خاندان دینوری که در کتاب رجال دینور به شرح حال آنها پرداخته شده است میتوان به مرحوم میرزا عبدالحسین اهری ( 1294 – 1330 ق ) ، مرحوم میرزا عبدالحسین آقا مجتهد ( 1280 – 1340 ق ) و مرحوم آیه اله میرزا احمد آقا مجتهد ( 1283 – 1320 ق ) صاحب کتاب نظام العالم در علم سیاست ( که پدر مرحوم آیه اله میرزا کاظم دینوری است )  و نیز برادر مجاهدشان ، مرحوم آیه اله میرزا عبدالعلی آقا مجتهد ( 1286 – 1360 ق ) که  بعلت دفاع از شعائر و معارف دین ، سابقه مبارزه با رژیم رضاخانی را داشته ، میتوان اشاره کرد.

حسن ختام این مقاله را با شرح حال دو تن دیگر از علمای این بلاد ، یعنی مرحوم آیه اله میرزا کاظم آقا دینوری ( پدر مولف ) و مرحوم آیه اله شیخ علاء الدین دینوری به پایان میبریم.عالم ربانی و جامع معقول و منقول مرحوم آیه اله میرزا کاظم آقا دینوری ( 1320 – 1416 ق ) فرزند مرحوم میرزا احمد آقا مجتهد تبریزی است.ایشان از 5 سالگی در مدرسه حکمت تبریز شروع به تحصیل نمود و سپس در مدرسه طالبیه مقدمات را به اتمام رساند و مدت 6 سال از محضر بزرگان فقه و مدرسین حوزه تبریز بالاخص از عموهای بزرگوار خود ، مرحومین میرزا عبد العلی آقا مجتهد و میرزا صادق آقا مجتهد استفاده کرد.وی برای گذراندن مدارج عالی علمی با مشقات زیاد عازم حوزه علمیه نجف اشرف گردید و مدت پانزده سال از در درس حضرات آیات سید ابوالحسن اصفهانی و میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی و شیخ محمد حسین اصفهانی حاضر گردید و بخاطر بینش ویژهٌ علمی ایشان در فقه و اصول مورد توجه اساتید خود واقع گردید تا جائی که مرحوم میرزای نائینی در اجازهٌ اجتهاد ایشان چنین مرقوم داشتند : "حتی بلغ درجه عالیه من الاجتهاد" و آیات دیگر هر کدام اجازهٌ جداگانه ای در مقام علمی ایشان و نیل به درجه اجتهاد مرقوم داشته اند.

ایشان مدت هشت سال نیز در علوم عقلی از محضر آیه اله بادکوبه ای شاگرد مرحوم میرزا ابوالحسن جلوه رموز حکمت را فرا گرفت و استاد گردید. در سال 1358 ق بنابر تقاضای والد بزرگوارش مرحوم میرزا احمد آقا مجتهد تبریزی از آیه اله سید ابوالحسن اصفهانی به تبریز مراجعت کرد و به انجام وظیفه در زمینه های مختلف مذهبی پرداخت. از تالیفات وی میتوان آثار مشروحه زیر را بیان کرد :

1.معدن الحکمه ( خطی ) ، در فقه ؛ 2. اساس الفقاهه ( خطی ) ، در اصول ؛ 3. الاحکام فی مباحث الاٌلفاظ ( خطی ) ؛ 4. تقریرات مباحث مرحوم میرزای نائینی ( خطی ) ؛ 5. حاشیه بر رسائل مرحوم شیخ انصاری ( خطی ) ؛ 6. حاشیه بر کفایه الاصول ( خطی ) ؛ 7. رساله ای به نام عجمهٌ ابراهیم – علیه السلام- ( خطی ) ؛ 8. شرح حال خواجه نصیر الدین طوسی ( خطی ) ؛ 9. رسالهٌ عملیه ( فارسی ، تبریز ، 1332 ش ) ؛ 10. آثار الاٌعیان ( خطی ).

دیگر عالم این خاندان اصیل ، مرحوم آیه اله شیخ علاء الدین دینوری ( 1327- 1402 ق ) عموی مولف کتاب و کوچکترین فرزند مرحوم میرزا احمد آقا مجتهد تبریزی است.ایشان پس از گذراندن دورهٌ مقدمات و استفاده های علمی و عملی از والد بزرگوارش ، در فقه و اصول  از محضر بزرگانی همچون آیه اله حاج سید محمد آقا مولانا و آیه اله حاج سید مرتضی خسرو شاهی ، بهره برد و آنگاه عازم حوزه مشهد مقدس شده و از دروس اساتید آنجا بالاخص از درس آیه اله آقا شیخ آقا محلاتی مستفیذ گردید.وی پس از وفات پدر بزرگوارش ، وطن خویش را ترک و عازم شهر قزوین شد و در آنجا به تدریس و تبلیغ و ترویج مکتب اهل البیت – صلوات الله علیهم – پرداخت.از تالیفات ایشان میتوان کتب ذیل را نام برد :

1. الشباب و الحیاء ، کتابی است در شرح زندگانی خویش ( عربی ، خطی ) ؛ 2. خدمات گزیده ، در محاکمه و بررسی های تاریخی ( فارسی ، خطی ) ؛ 3. علیُ معلم العربیه و مصلح البشریه ( عربی ، خطی ) ؛ 4. رساله ای در وضع الفاظ ( خطی ). 

لازم بذکر است ، تعدادی اسناد و تصاویر از علمای خاندان دینوری در بخشهای پایانی کتاب آمده است.

کتابخانه شمارهٌ 2 ( اسلام شناسی و ایران شناسی )






ترابی لیسار
چهارشنبه 9 تیر 1395 03:57 ب.ظ
ممنون وتشکر ها دارم 
چهارشنبه 9 تیر 1395 02:43 ب.ظ
دانشور 
برام تازگی داشت واصلا دراین مورد چیزی نخوانده بودم 
قطعا باباشون درب اسنادی روی مردم همه چیز روشن خواهد شد 
فقه شریف جعفری یکی از شرایط شاهدرا
عدالت می داندواعتقادبه چهارده معصوم ازرابطه عدالت است وحالا فهمیدم چرا این وهابی مسلک هارا هرچه درباره تاریخ تالش وازربایجان می نویسند جعل وغیرعادلانه است
فصیحی
چهارشنبه 9 تیر 1395 02:37 ب.ظ
ممنونم
محمد از لیسار
چهارشنبه 9 تیر 1395 01:59 ب.ظ
مستندترین مطلبیست که دراین مورد خوانده ام
تشکر
عرفانی
چهارشنبه 9 تیر 1395 01:46 ب.ظ
بسیار بسیار جالب آست ممنونم که تاریخ واقعی منطقه را از جعلیات پانیست های گالشی که مزخرفات کسروی را درپوشش های مختلف تبلیغ کرده وبین تالش وتورک وگیلک
تفرقه می اندازند پتک می کنید 
بازهم ممنونم
ذاکری
چهارشنبه 9 تیر 1395 01:34 ب.ظ
باسلام و تشکر ازمتن متین تاریخی بسیار متقن و زیبا که نگاشته آید من هم استنباطم این است ابن سیدبزرگوار از سادات جلیله دینوری آزربایجان باسند




نظرات() 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


پیوندها:


پیوندهای روزانه:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:


baghro@gmail.com





The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox
 
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو