تبلیغات
انایوردم خطبه سرا - وجه تسمیه ی مرند
 
یاتما تولکی دالداسندا گوی یسون اصلان سنی، كچمه نامرد كورپیسینن گوی آپارسون سیل سنی

وجه تسمیه ی مرند

نوشته شده توسط : قارانقوش
سه شنبه 3 بهمن 1396-04:34 ب.ظ

                  (نوشته :میرهدایت سیدمرندی )

   یکی از اولین سئوالاتی که در بررسی یک منطقه به ذهن میرسد و پرسیده می شود، اینست که این منطقه و یا این شهر یا این روستا، ازکی و چرا به این نام نامیده شده است و مفهوم این نام چیست ؟ نام مناطق هر چقدر امروزی تر باشد ، مفهومش معلوم ترا ست ، اما با گذشت زمان آنهم اگر زمانی به درازای تاریخ باشد ، رسیدن به ریشه وکُنه نام و دلایل نامگذاری مشکل تر خواهد بود.چرا که اغلب حکومت ها وقتی به قدرت می رسند برای زدودن آثار ونشانه های حکومت قبلی که احتمالاً پس از سالهای دشمنی و جنگ و خونریزی، جای خود را عوض کرده اند ، بر می آیند و لذا بدون اینکه درایجاد شهری و منطقه ای سهمی داشته باشند ، یک شبه  نام آنرا عوض می کنند ، وبعضی حکومت ها نیز ، نام مناطق تحت حکومت خود را بدلایل ایدئولوژی، یا زبانی، عوض می کنند ، بدیهی است که پس از سقوط آن حکومت نام های قبلی اگر ریشه دار باشند و در رگ و پی اهالی ریشه دو انیده  باشند ، دوباره از زیر خاکستر اعصار قد بر می کشند.

     دکتر زهتابی در صفحه 631 کتاب ( ایران تورکلرینین اسکی تاریخی) می نویسد :

«شاهان ساسانی ضمن کوچانیدن  اقوام فارسی زبان به سرحدات آذربایجان از جمله مرند (گلین قیه وهرزند ) برای جلوگیری بیشتر از حمله اقوام ترک، برای از بین بردن آثارو نشانه های اشکانیان و پارتیان التصاقی زبان (یعنی از نژاد ترکان باستان )اسامی شهرها را نیز عوض می کند. اما باز اسامی ده ها شهر ورستا و کوه ورود ودره از دست یغماگر ساسانیان جان به در می برد ِاز جمله شوشا، تبریز، ماراغا، سراو، مرند ، میشوو، یام[1] و...و...»

  در قرن معاصر نیز حکومت پهلوی اقدام به تعویض نام صدها شهر وروستا کرد، سلماس را به شاپور ، اورمیه را به رضائیه ، بندر انزلی را به بندر پهلوی و... تبدیل کرد که با پیروزی انقلاب اسلامی ، اسامی قبلی دوباره زنده شدند.

در اواخر دهه چهل ، زمان شهرداری آقای رضا همراه ، با توجه به گلگاری و نصب نرده برکنار خیابانها وزیباسازی فوق العاده مرند (با توجه به موقعیت وامکانات آن سالها ) می خواستند نام باستانی مرند را به شهر زیبا تغییر دهند !! مرند ، شهر زیبا نشد ، اما یام مرند را پیام کردند ، دَدی وان را دیده بان ، اردواهلی را اردکلوو هجه وان را هوجقان و در سالهای اخیر ، سیوان را سگبان کردند و بعد دوباره سیوان اش کردند!

برای تفسیر وریشه یابی اسامی بخصوص اگر اسم ، یک اسم تاریخی وحامل    گوشه ای از بار تاریخی نیز باشد بایستی متخصص فن زبان شناسی بود و گرنه تفسیر به رأی کردن  و آن کلمه را با کلمه هم آهنگ امروزی معادل دانستن ، یک کار علمی به شمار نمی رود.

      هر کسی از ظن خود شد ، یار من      از درون من نجست ، اسرارمن

بنابراین اگر کسی مثل آقای جلالی عزیزیان بیاید ، بدون تحقیقدر کتاب پر صفحه (تاریخ مرند) آیران دیبی را (ته دوغ!) معنی کند (صفحه 303) ویا کسی بیاید نام مرند رابرگرفته از نام (ماریا) یا (ماریانا) دختر ترسا بداند (با توجه به حداقل عمر شش هزار ساله مرند و حداکثر عمر دو هزار ساله مسیحیت ) کار علمی نکرده است.

می آیند آیرا ندیبی راکه بار تاریخی دارد با کلمه عریان تپه که بار منفی لم یزرعی دارد عوض می کنند!

     لذا مفرس کردن ، معرب کردن ، من در آوردی کردن اسامی خاص که ریشۀ صدها و هزاران ساله دارد و از عقاید ، باورها و اعتقادات و اتفاقات یک قومی ریشه گرفته است کار عبثی است.حتی ترجمه کردن قو شادکان ،آغ زمی، امرودلوخ، مین آخیر، قره آغاش و....کار غیر علمی وعبث است.مگر اینکه عمدا قصد داشته باشند شهری را ومردمی را از ریشه اش بریده وتهی بکنند.

   برای وجه تسمیه مرند ، نظرات ودلایل گوناگونی ذکر شده است که از بعضی آنها میتوان به معنی مرند ، نزدیک شد وبعضی از آنها نیز از ریشه اشتباه هستند .بطلمیوس جغرافیدان یونانی که در دو قرن قبل از میلاد می زیسته از این شهر به نام «ماندگارنا» نام می برد.

      «ماندگارنا» یا «مانداگارانا» می تواند از اسم آتشکده ای گرفته شده باشد که در این شهر وجود داشته است. محل اصلی این آتشکده در شمال مرند در سرراه کوره های آجرپزی (پشت گورستان باغ رضوان قرار دارد وتمامی مؤلفین وگرد آورندگان اطلاعات مربوط به مرند این منطقه راکه به کول تپه معروف است ، ندیده اند وبه اشتباه نام کول تپه ومانداگارنا را به قلعه خاکی یالدور که در شرق مرند واقع است داده اند!).

    اگر بطلمیوس درحدود دو هزار و دویست سال قبل، دویست سال قبل تر از میلاد مسیح از این شهر نام می برد پس مرند دویست سال قبل از تولد مسیح وجود داشته و عقیده داشتن بر اینکه مرند را یک دختر مسیحی بنا نهاده و نامش را به شهر داده ،        نمی تواند صحیح باشد ! مرند شش هزار ساله کجا وایجاد شدن به دست یک مسیحی در1700-1600 سال قبل کجا؟! (پس بنای اولیه شهر مرند را به دختر ترسا منسوب کردن، اشتباه است وما باید از رواج بیشتر این حرف اشتباه جلوگیری بکنیم هر چند در دهها کتاب آورده شود چراکه مؤلفین این کتابها این مطلب را بدون تحقیق واز روی هم نوشته اند . از جمله کتابهای فرهنگ جغرافیایی آذربایجان شرقی (بهروز خاماچی ص465).

-       تاریخ مرند (جلالی عزیزیان ص 37)

-       مرند (امیر هوشنگ زنوزی ص179)

-       دیبا چه ای بر فرهنگ کشاورزی مرند (عبدالرحیم کیا ص 213)

-       میراث فرهنگی و گردشگری آذربایجان شرقی(عالم پور) ص48

-        و......

    امّا استرابون جغرافیدان و مورخ باستانی یونانی از مرند با عنوان (موروندا)نام می برد[2] .

در دائره المعارف اسلامی مرند را مشتق از کلمه (مروا) دانسته اند[3] .

در المنجد چاپ 14 ،  مرند را مستقیماً نام همسر حضرت نوح دانسته اند .

ویلیامز جکسن ، وجه تسمیه مرند را به تبعیت از ارامنه از کلمه میراندا (مادرآنجاست ) میداند[4] .

-  مرند در زبان ارمنی به معنای دفن ودفینه است وآن به دلیل مدفن همسر حضرت نوح در مرند است

 کسروی در کتاب( آذری ،زبان باستانی آذربایجان) (ص10) می گوید که معنی کلمه خوی ، تبریز،سلماس و ارس را نمی داند ولی به معنی نام مرند، مراغه ، مارالان ، نزدیک شده است . همودر ص 73 اظهار عقیده می کند که مرند از کلمه (مار+ اند ) درست شده است . یعنی سرزمین ماد، (یعنی مرند ابتدا ، مادوند بوده که بعداً ماروند و مروند ومرند شده است ،چرا که در زبان آذری و ارمنی (ر) می تواند به جای (د) به نشیند و اکثراً به (ماد )(مار) می گفتند ).

  دائره المعارف اسلامی ، کلمه مرند را به معنای مادر و وجه تغییر یافته کلمه را (مانر) ویا (ماتر) می داند و می نویسد «بنا به یک روایتی از افسانه های مذهبی ارمنی ،مرند مدفن همسر حضرت نوح (ع) است وچون اعقاب نوح جملگی او را مادر می نامیدند منطقه را هم که او در آنجا دفن شده است مرند (مادر) خوانده اند[5] »

   به نظر اینجانب منطقه مرندمحل سکونت قوم باستانی رس بوده  قومی که نامش دوبار در قرآن مجید آمده است و رود ارس از این قوم نام گرفته است  و  احتمالاً نام باستانی مرند (رس) بوده که بعدها با از بین رفتن حکومت قوم رس و آمدن  قوم ماد نام منطقه به مادوند و مروند و مرند تغییر یافته است.(به بحث رود مقدس ارس مراجعه شود). (آیا فرو رفتن دهها منطقه مسکونی قوم رس به امر الهی نمی تواند دولایه بودن شهر فعلی مرند را توجیه بکند؟ و به گفته دیگر آیا دو و یاسه لایه بودن منطقه شهر ی مرند نمی تواند ماجرای قوم رس را اثبات کند؟ چرا که در اغلب مناطق مرند پس از چند متر حفاری به آثار مسکونی باستانی بر می خوریم.

 خلاصه ی کلام ، اگر ما از عقیده ی ارمنیان و نوشته المنجد (طبع چهارده ) (که عقیده دارد نام همسر مدفون شدۀ حضرت نوح در مرند ،(مرند )بوده است ) بگذریم به نظر می رسد گفته استرابون، جغرافی دان قرن اول میلادی یونان (که نام مرند را موروندا) آورده است ،صحیح ترین نام باستانی مرند می تواند باشد . چرا که در زبان باستان از انشقاقات یک کلمه ، کلمات دیگر را ساخته اند و در جغرافیا نیز اغلب نام کوه و رود و دره و دشت به نحوی با هم ارتباط داشته و هم ریشه بوده اند.  حالا نیز ادامه شرقی رشته کوه میشوو (کوه مورو ) نام دارد.(همان کوهی که کارخانه سیمان صوفیان در جوار آن تأسیس شده است . اگر از (موروندا) بگذریم ، مادوند = ماروند = مروند = ودر نهایت مرند نام سه هزارسال به این طرف منطقه ی مرند است وهمانطوریکه گفته آمد اینجانب روی تفاسیر معتبر قرآن مجید که مکان سکونتی قوم رس را در آذربایجان می دانند وبا در نظر گرفتن دو وسه لایه بودن مرند فعلی که حاکی از تخریب عمده وفرورفتنخانه ها درزمین(دراثر زلزله ی مهیب )رانشان می دهد ؛ نام ( رس ) را به عنوان نام مرند از سه هزار سال قبلتر می دانم و پیشنهاد عمومی می دهم.یعنی بادرنظرگرفتن واقعیات جغرافیائی نام منطقه را از ظهور در پهنه ی گیتی تا سکونت مادها ( رس ) می دانم ( که رود ارس نیز همین نام را می رساند که اعراب به رود رس ، الف – لام اضافه کرده والرس کرده اند که آنهم  ارس شده است .) وپس از سکونت ماد کوچک در آذربایجان مادوند وماروند و مروند و مرند  به منطقه اطلاق شده است.

   بدنیست اضافه شود که آقای هوشنگ سید زنوزی در صفحه 181 کتاب پر ارزش خود (مرند) از وجود دو آبادی کوچک که دارای نام مرند هستند خبر می دهد:

یکی از آنها در منطقه سیومیک در شمال رود ارس و دیگری در خانات شهر ماکو.

(اما باید اضافه نمود که آبادی کوچک دیگری نیز در نزدیکی قیرکازرین (شیراز) قرار دارد که مرند نامیده می شود .و نیز محله بزرگی در دهلی پایتخت هند و وجود دارد که مرند نامیده می شود که توسط مرندی ها درزمان حمله ی مغول به دلهی = دهلی گریخته واین محله را ایجادکرده اند..)و نیز گفته می شود روستایی نیز به نام مرند در نزدیكی اصفهان وجود دارد(هر چند در روی نقشه های كشور دیده نمی شود.) با اینهمه اگر هم باشد به احتمال زیاد وبا توجه به عمر زیاد مرند آذربایجان این روستا و نیز روستای مرند شیراز احداث شده توسط مرندیان كوچ كننده از مرند آذربایجان است همانطوری جلفای اصفهان برگرفته از نام جلفای مرند در زمان صفویان است.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

  *) این بحث را درفصل چهارم کتاب (نگاهی به تاریخ مرند ) آورده ام .

1- این  نظریه  می رساند که نام میشوو و یام در زمان ساسانیان نیز بوده وربطی به اسب و چاپار وکلمه مغولی یام ندارد .

- دائره المعارف فرانکلین ، ج 1، ص127.

2- دائره المعارف اسلامی و انگلیس ج5، ص 4.

3- سفرنامه جکسن ماده مرند .

1- نویان مهر الزمان، نام مکانهای جغرافیایی در بستر زمان ، انتشار ات ما ، تهران 1376.


برچسب‌ها: وجه تسمیه مرندوتوابع
[ دوم خرداد ۱۳۹۰ ] [ ] [ دکتر سیدمرندی ]




نظرات() 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


پیوندها:


پیوندهای روزانه:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:







The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox